पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांनी बसवंतवाडीत बांधावर जाऊन जाणून घेतल्या शेतकऱ्यांच्या व्यथा; दुष्काळग्रस्तांना मदतीचे आश्वासन, चाऱ्यालाही हमीभाव देणार
यशश्री अपडेट्स | धाराशिव | दि. १८ ऑक्टोबर २०२६
धाराशिव जिल्ह्यात पावसाने ओढ दिल्याने खरीप हंगामातील पिकांची मोठ्या प्रमाणावर दुरवस्था झाली असून, शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट उभे ठाकले आहे. कष्टाने पेरलेल्या सोयाबीन पिकाला शेंगा भरण्याच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर पुरेसा पाऊस न मिळाल्याने झाडांची वाढ खुंटली आहे. शेंगांमध्ये दाणे बारीक राहिल्याने अपेक्षित उत्पादन मिळण्याची शक्यता मावळली आहे. दुसरीकडे, पिकांचे उत्पादन घटल्याने शेतकऱ्यांना कापणीचा खर्चही परवडेनासा झाला आहे. शेतीबरोबरच पशुपालनावर अवलंबून असलेल्या कुटुंबांनाही चाराटंचाईचा मोठा फटका बसत आहे. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांच्या अडचणी प्रत्यक्ष जाणून घेण्यासाठी जिल्ह्याचे पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांनी रविवारी, दि. १८ ऑक्टोबर रोजी तुळजापूर तालुक्यातील बसवंतवाडी येथे भेट देऊन सोयाबीन पिकाच्या नुकसानीची पाहणी केली. यावेळी त्यांनी शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधून पीक परिस्थिती, उत्पादन खर्च, पाण्याची उपलब्धता, रब्बी हंगामाचे नियोजन आणि जनावरांच्या चाऱ्याची समस्या याबाबत सविस्तर माहिती घेतली.
सोयाबीनच्या शेतात जाऊन घेतला पीक परिस्थितीचा आढावा
जिल्ह्याच्या दौऱ्यावर असलेल्या पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांनी बसवंतवाडी येथील शेतकरी देवानंद शिंदे यांच्या शेताला भेट दिली. यावेळी त्यांनी शेतातील सोयाबीन पिकाची प्रत्यक्ष पाहणी करून पावसाच्या खंडामुळे झालेल्या नुकसानीची परिस्थिती जाणून घेतली. सोयाबीनची पेरणी कधी करण्यात आली, मागील वर्षी किती उत्पादन मिळाले, यंदा कोणत्या अडचणी निर्माण झाल्या आणि कापणीसाठी किती खर्च येणार आहे, याबाबत त्यांनी शिंदे यांच्याकडून माहिती घेतली.
पिकाची प्रत्यक्ष स्थिती समजून घेण्यासोबतच शेतीच्या आर्थिक गणितावरही त्यांनी चर्चा केली. उत्पादन घटल्यास शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर किती परिणाम होऊ शकतो, तसेच पुढील हंगामासाठी पाण्याची उपलब्धता आणि कोणती पिके घेण्याचे नियोजन आहे, याचीही त्यांनी विचारपूस केली.
८ जुलैला पेरणी; शेंगा भरण्याच्या काळात पावसाची दडी
पालक सचिवांशी संवाद साधताना शेतकरी देवानंद शिंदे यांनी यंदाच्या खरीप हंगामातील परिस्थिती मांडली. पाऊस उशिरा आल्यामुळे त्यांनी ८ जुलै रोजी सोयाबीनची पेरणी केली होती. सुरुवातीला पीक चांगल्या प्रकारे उगवले; मात्र पुढे शेंगा भरण्याच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर पावसाने दडी मारली. त्यामुळे पिकाची वाढ खुंटली, झाडांना कमी शेंगा लागल्या आणि शेंगांमधील दाणेही बारीक राहिले.
पिकासाठी केलेला खर्च, बियाणे, मशागत आणि इतर कृषी निविष्ठांवरील गुंतवणूक लक्षात घेता यंदा उत्पादनातून खर्च भरून निघेल की नाही, अशी चिंता शिंदे यांनी व्यक्त केली. शेतात सोयाबीनची झाडे दिसत असली तरी त्यातून मिळणारे प्रत्यक्ष उत्पादन अत्यल्प राहण्याची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांची आर्थिक कोंडी झाली आहे.
यंत्राने कापणी शक्य नाही; हेक्टरी पाच हजारांचा अतिरिक्त खर्च
सोयाबीनच्या पिकाची वाढ अपेक्षेप्रमाणे न झाल्याने आणखी एक अडचण निर्माण झाली आहे. झाडांची उंची कमी असल्यामुळे यंत्राद्वारे कापणी करणे शक्य होणार नसल्याचे शिंदे यांनी सांगितले. परिणामी, मजुरांच्या मदतीने हाताने कापणी करावी लागणार असून, त्यासाठी प्रतिहेक्टरी सुमारे पाच हजार रुपये खर्च येणार आहे.
आधीच पावसाअभावी उत्पादन घटण्याची शक्यता असताना कापणीसाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागणार आहे. उत्पादन कमी आणि खर्च अधिक, अशा दुहेरी संकटात शेतकरी सापडला असल्याचे या पाहणीतून स्पष्ट झाले.
विहिरीत पाणी नाही; रब्बी हंगामाचे नियोजन पावसावर अवलंबून
रब्बी हंगामाबाबत विचारणा केली असता, पाऊस झाल्यास दरवर्षीप्रमाणे यंदाही ज्वारीचे पीक घेण्याचा विचार असल्याचे देवानंद शिंदे यांनी सांगितले. त्यांच्या शेतात विहीर असली तरी सध्या त्यामध्ये पाणी उपलब्ध नाही. त्यामुळे रब्बी हंगामातील पेरणी आणि पिकांची वाढ ही आगामी पावसावर अवलंबून आहे.
यावर्षी शासकीय योजनेच्या माध्यमातून शेततळे बांधण्यात आले असून, सोयाबीनचे बियाणे महाडीबीटीच्या ऑनलाइन प्रणालीद्वारे घेतल्याची माहितीही त्यांनी दिली. पाणीटंचाईमुळे खरीप हंगामाचे नुकसान झाल्यानंतर आता रब्बी हंगाम कसा साधायचा, असा प्रश्न शेतकऱ्यांसमोर उभा आहे.
सहा म्हशींचे संगोपन करायचे कसे? दूध उत्पादक शेतकऱ्यांची चिंता
दुष्काळाचा फटका केवळ पिकांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर शेतीला पूरक व्यवसाय असलेल्या दुग्धव्यवसायावरही त्याचे गंभीर परिणाम होत आहेत. तुळजापूर तालुक्यातील देवसिंग (तुळ) येथील दूध उत्पादक शेतकरी नेताजी जाधव यांनी पालक सचिव डॉ. देशमुख यांच्यासमोर चाऱ्याच्या टंचाईची समस्या मांडली.
जाधव यांच्याकडे सहा म्हशी असून, शेतीसोबत ते दुग्धव्यवसाय करतात. जनावरांच्या चाऱ्यासाठी ते मका आणि ज्वारीची लागवड करतात. मात्र, यंदा पावसाअभावी या पिकांचे उत्पादन घटल्याने चाऱ्याची उपलब्धता कमी झाली आहे. सध्या अत्यंत कमी चारा शिल्लक असून, आगामी काळात जनावरांचे संगोपन कसे करायचे, हा गंभीर प्रश्न निर्माण झाल्याचे त्यांनी सांगितले.
तूर पिकातून जनावरांसाठी कुटार उपलब्ध होईल, अशी अपेक्षा होती. मात्र, पावसाअभावी तुरीच्या पिकाचीही वाढ खुंटली आणि पीक वाळून गेले. त्यामुळे तुरीचे कुटारही उपलब्ध होण्याची शक्यता कमी झाली आहे. परिणामी, जनावरांना पुरेसा चारा मिळणार की नाही, याची चिंता दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना सतावत आहे.
शेतीचे नुकसान आणि दुग्धव्यवसायावरही संकट
शेतीतून मिळणारे उत्पन्न कमी झाल्यास दुग्धव्यवसाय शेतकरी कुटुंबाला आर्थिक आधार देतो. मात्र, दुष्काळामुळे चारा उपलब्ध होत नसल्याने या पूरक व्यवसायासमोरही संकट उभे राहिले आहे. जनावरांचे संगोपन करण्यासाठी चारा विकत घ्यावा लागल्यास खर्च वाढणार असून, त्याचा परिणाम दूध उत्पादनातून मिळणाऱ्या उत्पन्नावरही होऊ शकतो.
खरीप पिकांचे नुकसान, रब्बी हंगामाबाबतची अनिश्चितता, विहिरीतील पाण्याची कमतरता आणि जनावरांसाठी चाऱ्याची टंचाई या सर्व समस्यांचा एकत्रित परिणाम शेतकरी कुटुंबांवर होत आहे. त्यामुळे दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांना पीक नुकसानीच्या मदतीसोबतच पशुधनासाठी चारा उपलब्ध करून देण्याचीही गरज अधोरेखित झाली आहे.
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना मदतीचे आश्वासन
शेतकऱ्यांच्या अडचणी प्रत्यक्ष जाणून घेतल्यानंतर पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांनी दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना शासनाकडून मदत करण्यात येणार असल्याचे सांगितले. यासाठी संबंधित प्रशासकीय यंत्रणांनी शेतकऱ्यांच्या अद्ययावत याद्या आणि आवश्यक माहिती तयार ठेवावी, अशा सूचना त्यांनी दिल्या.
दुष्काळामुळे झालेल्या नुकसानीच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांची परिस्थिती लक्षात घेऊन आवश्यक माहिती संकलित करणे आणि प्रशासकीय पातळीवर तयारी ठेवणे महत्त्वाचे असल्याचे या सूचनांमधून स्पष्ट झाले.
चाऱ्यालाही हमीभाव देणार; १ हजार ५०० एकरांवर चारा लागवडीचे नियोजन
जिल्ह्यातील संभाव्य चाराटंचाईचा प्रश्न लक्षात घेऊन प्रशासनाकडून नियोजन करण्यात आले आहे. जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांनी जनावरांसाठी चाऱ्याची उपलब्धता सुनिश्चित करण्याच्या दृष्टीने नियोजन केले असल्याचे डॉ. देशमुख यांनी सांगितले. तसेच चाऱ्यालाही हमीभाव देण्यात येईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
जिल्ह्यात आगामी काळात चाऱ्याची टंचाई निर्माण होऊ नये, यासाठी १ हजार ५०० एकर क्षेत्रावर चारा लागवडीचे नियोजन करण्यात आले आहे. या माध्यमातून पशुधनासाठी चारा उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जाणार आहे. दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांना जनावरांचे संगोपन करणे शक्य व्हावे आणि चाऱ्याच्या अभावामुळे पशुधनासमोर निर्माण होणाऱ्या अडचणी कमी व्हाव्यात, या दृष्टीने हे नियोजन महत्त्वाचे ठरणार आहे.
वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची उपस्थिती
या पाहणी दौऱ्यावेळी जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार, जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सागर खटकाळे, उपविभागीय अधिकारी ओंकार देशमुख, तहसीलदार अरविंद बोळंगे, ग्रामसेवक खोपडे आणि कृषी सहाय्यक होळकर उपस्थित होते.
प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन दुष्काळी परिस्थितीचा आढावा
पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांच्या या दौऱ्यात सोयाबीन पिकाचे नुकसान, कापणीचा वाढलेला खर्च, विहिरीतील पाण्याची उपलब्धता, रब्बी हंगामाचे नियोजन आणि जनावरांच्या चाऱ्याची टंचाई या महत्त्वाच्या प्रश्नांचा आढावा घेण्यात आला. शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधल्यामुळे दुष्काळाचा शेती आणि पशुपालन या दोन्ही क्षेत्रांवर होत असलेल्या परिणामांचे वास्तव समोर आले.
आता शासनाकडून मदतीसाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे, चारा लागवडीचे नियोजन प्रत्यक्षात आणणे आणि पशुधनासाठी चाऱ्याची उपलब्धता सुनिश्चित करणे या बाबींना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. दुष्काळाच्या संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना दिलासा मिळण्यासाठी जाहीर करण्यात आलेल्या उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी होणे गरजेचे आहे.
