केंद्रीय दुष्काळ पाहणी पथकासमोर शेतकऱ्यांनी मांडल्या व्यथा; सोयाबीन, ऊस, द्राक्षबागांसह पशुधनावरील संकटाची प्रत्यक्ष पाहणी
करचखेडा ते हाडोंग्रीपर्यंत दुष्काळाचे भीषण चित्र; जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांच्यासह केंद्रीय पथकाचा शेतकऱ्यांशी थेट संवाद
यशश्री अपडेट्स | धाराशिव
धाराशिव जिल्ह्यात यंदा पावसाने ओढ दिल्याने शेतीचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले असून, शेतकऱ्यांसमोर आता उदरनिर्वाहाचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. मागील वर्षी ज्या शेतात दहा ते बारा क्विंटल सोयाबीनचे उत्पादन मिळाले होते, त्याच शेतात यंदा सोयाबीनच्या झाडांना शेंगाही लागलेल्या नाहीत. दुसरीकडे विहिरींनी तळ गाठला आहे, तलाव कोरडे पडत आहेत, उसाची पिके पाण्याअभावी करपत आहेत, तर द्राक्षबागाही वाळण्याच्या मार्गावर आहेत. वर्षभर काबाडकष्ट करूनही हातात काहीच पडणार नसल्याने शेतकरी हतबल झाले आहेत. या परिस्थितीचे वास्तव केंद्रीय दुष्काळ पाहणी पथकासमोर शेतकऱ्यांनी मांडले.
जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीची प्रत्यक्ष पाहणी करण्यासाठी शुक्रवार, दि. १० ऑक्टोबर रोजी केंद्रीय पथकाने धाराशिव, वाशी आणि भूम तालुक्यांतील विविध गावांना भेटी दिल्या. या दौऱ्यात पीक नुकसानीची पाहणी करण्याबरोबरच पाण्याची उपलब्धता, कोरडे पडलेले जलस्रोत, चारा टंचाई आणि पशुधनासमोरील अडचणींची माहिती घेण्यात आली. खरीप हंगाम हातचा गेल्यानंतर आता रब्बी हंगामही धोक्यात आल्याचे चित्र या पाहणीदरम्यान समोर आले.
या केंद्रीय पथकात नीती आयोगाचे सल्लागार डॉ. जसपाल सिंग आणि केंद्रीय पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय विभागाच्या पशुधन अधिकारी डॉ. साक्षी भदौरिया यांचा समावेश होता. पथकासोबत आमदार प्रवीण स्वामी, जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार, जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सागर खळकाळे, उपविभागीय अधिकारी ओंकार देशमुख, धाराशिवच्या तहसीलदार डॉ. मृणाल जाधव यांच्यासह विविध विभागांचे अधिकारी उपस्थित होते.
करचखेड्यात सोयाबीनला शेंगाच नाहीत; शेतकऱ्यांची व्यथा ऐकून पथकही परिस्थितीच्या आढाव्यात
धाराशिव तालुक्यातील करचखेडा शिवारात केंद्रीय पथकाने शेतकरी बळी भोसले यांच्या शेताला भेट देऊन सोयाबीन आणि ऊस पिकाच्या नुकसानीची प्रत्यक्ष पाहणी केली. यावेळी भोसले यांनी यंदाच्या हंगामातील परिस्थिती पथकासमोर मांडली.
मागील वर्षी याच शेतातून दहा ते बारा क्विंटल सोयाबीनचे उत्पादन मिळाले होते. मात्र, यंदा पावसाअभावी सोयाबीनच्या झाडांना शेंगाच लागलेल्या नाहीत. त्यामुळे पीक काढणीची वेळ आली असली, तरी शेतातून अपेक्षित उत्पादन मिळण्याची आशा संपुष्टात आली आहे. उभे पीक काढण्यासाठी लागणारा खर्चही परवडत नसल्याची व्यथा शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली.
बियाणे, खते, औषधे आणि मशागतीवर केलेला खर्च वाया जाण्याची भीती शेतकऱ्यांना सतावत आहे. उत्पादनच मिळणार नसेल, तर कर्जाची परतफेड कशी करायची आणि कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करायचा, असा प्रश्न शेतकऱ्यांसमोर उभा आहे. करचखेड्यातील शेतकऱ्यांची ही परिस्थिती जिल्ह्यातील दुष्काळाची तीव्रता अधोरेखित करणारी ठरली.
उसाचे पीक करपले; पाण्याअभावी शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडले
सोयाबीनबरोबरच उसाच्या पिकालाही दुष्काळाचा मोठा फटका बसला आहे. पावसाअभावी जमिनीतील ओलावा कमी झाल्याने आणि सिंचनासाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध नसल्याने ऊस पिके करपू लागली आहेत. ऊस हे दीर्घकालीन पीक असल्याने त्यासाठी शेतकऱ्यांना मोठा खर्च करावा लागतो. मात्र, पाण्याअभावी पीक वाचवणे कठीण झाल्याने शेतकऱ्यांच्या आर्थिक अडचणी वाढल्या आहेत.
एका बाजूला खरीप पिकांचे नुकसान, तर दुसऱ्या बाजूला उसासारख्या नगदी पिकांवर आलेले संकट, यामुळे शेतकऱ्यांचे संपूर्ण आर्थिक नियोजन विस्कळीत झाले आहे. पिके जगवण्यासाठी पाणी उपलब्ध नसताना वाढता खर्च कसा पेलायचा, असा प्रश्न शेतकरी उपस्थित करत आहेत.
द्राक्षबागा वाळण्याच्या मार्गावर; बागायतदारांसमोर नवे संकट
दुष्काळाची झळ केवळ खरीप पिकांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. पाण्याच्या कमतरतेमुळे द्राक्षबागांसारख्या बागायती पिकांनाही मोठा धोका निर्माण झाला आहे. द्राक्षबाग उभी करण्यासाठी लागणारी मोठी गुंतवणूक, देखभाल आणि नियमित सिंचनाची गरज लक्षात घेता, पाण्याअभावी बागांचे नुकसान झाल्यास बागायतदारांना मोठा आर्थिक फटका बसण्याची शक्यता आहे.
विहिरी आणि तलावांमधील पाणीसाठा कमी झाल्याने उपलब्ध पाण्याचे नियोजन करणेही शेतकऱ्यांसाठी कठीण झाले आहे. पिण्याचे पाणी, जनावरांसाठी पाणी आणि शेतीसाठी सिंचन या तिन्ही गरजा भागवताना शेतकऱ्यांना तारेवरची कसरत करावी लागत आहे.
खरीप गेला, आता रब्बीचीही चिंता; शेतकऱ्यांसमोर दुहेरी संकट
खरीप हंगामात अपेक्षित पाऊस न झाल्याने सोयाबीनसह इतर पिकांचे नुकसान झाले आहे. आता रब्बी हंगामाच्या पेरणीचा कालावधी जवळ येत असताना जमिनीत पुरेसा ओलावा नसणे आणि जलस्रोतांमध्ये पाणी उपलब्ध नसणे, यामुळे पुढील हंगामाबाबतही अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
रब्बीची पेरणी करायची तरी कोणत्या पाण्यावर, असा प्रश्न शेतकऱ्यांना पडला आहे. खरीप हंगामातून उत्पन्न मिळाले नाही आणि रब्बी हंगामही हातचा गेल्यास वर्षभराचा खर्च भागवणे कठीण होणार आहे. त्यामुळे तातडीने दुष्काळ निवारणाच्या उपाययोजना, नुकसानग्रस्त पिकांचे वस्तुनिष्ठ पंचनामे आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
पशुधनाच्या चारा-पाण्याचाही प्रश्न ऐरणीवर
दुष्काळाचा परिणाम शेतीबरोबरच पशुधनावरही होत आहे. पिकांचे उत्पादन घटल्याने जनावरांसाठी चारा उपलब्ध होण्याचा प्रश्न गंभीर बनत आहे. पाण्याचे स्रोत आटत असल्याने जनावरांना पाणी उपलब्ध करून देणेही आव्हानात्मक ठरत आहे. शेतीला पूरक व्यवसाय म्हणून दुग्धव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांसमोरही संकट उभे राहिले आहे.
केंद्रीय पथकाने दुष्काळी परिस्थितीची पाहणी करताना चारा टंचाई आणि पशुधनाच्या अडचणींचीही माहिती घेतली. त्यामुळे जिल्ह्यातील दुष्काळाचा विचार करताना केवळ पीक नुकसानीपुरते मर्यादित न राहता पाणी, चारा आणि पशुधनाच्या प्रश्नांचाही विचार होणे आवश्यक असल्याचे या दौऱ्यातून अधोरेखित झाले.
करचखेडा ते हाडोंग्रीपर्यंत दुष्काळाची तीव्रता
धाराशिव, वाशी आणि भूम तालुक्यांतील विविध गावांना भेटी देऊन केंद्रीय पथकाने दुष्काळी परिस्थितीचा आढावा घेतला. करचखेडा ते हाडोंग्रीपर्यंतच्या पाहणीदरम्यान पीक नुकसान, पाण्याची कमतरता आणि शेतीसमोरील अडचणींची माहिती घेण्यात आली. शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधून त्यांच्या समस्या जाणून घेण्यावर या दौऱ्यात भर देण्यात आला.
जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांच्यासह उपस्थित अधिकाऱ्यांनी पथकाला स्थानिक परिस्थितीची माहिती दिली. प्रत्यक्ष शेतात जाऊन पिकांची स्थिती पाहिल्याने दुष्काळामुळे निर्माण झालेल्या संकटाचे स्वरूप समजून घेण्यास मदत झाली.
शेतकऱ्यांना मदतीची अपेक्षा; केंद्रीय पाहणीकडे जिल्ह्याचे लक्ष
धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी यंदाच्या हंगामात मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना केला आहे. शेतात पीक उभे असले, तरी त्यातून उत्पादन मिळण्याची खात्री नाही; विहिरीत पाणी नाही आणि पुढील हंगामाचीही शाश्वती नाही. अशा परिस्थितीत केवळ पाहणी न होता नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना दिलासा देणाऱ्या ठोस उपाययोजना राबविल्या जाव्यात, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
केंद्रीय पथकाच्या या दौऱ्यातून जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थिती, पिकांचे नुकसान, पाण्याची उपलब्धता आणि पशुधनासमोरील प्रश्नांची माहिती समोर आली आहे. आता या पाहणीच्या आधारे दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या उपाययोजना सुचविल्या जातात आणि मदतीबाबत काय निर्णय होतो, याकडे जिल्ह्यातील शेतकरी आणि नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.
“शेतात शेंगा नाहीत, विहिरीत पाणी नाही; अशा परिस्थितीत बळीराजाने जगायचे तरी कसे?” हा प्रश्न आज धाराशिव जिल्ह्यातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या वेदनेचे वास्तव मांडणारा ठरत आहे.
