पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांच्या उपस्थितीत जलयुक्त शिवार अभियानांतर्गत कामाला सुरुवात; ५५ हेक्टर क्षेत्रात होणार पाझर तलावाची उभारणी
यशश्री अपडेट्स | धाराशिव, दि. १९ ऑक्टोबर
धाराशिव जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थिती, पावसाची अनियमितता आणि घटती भूजल पातळी यामुळे शेतीसमोर निर्माण होणाऱ्या पाणीटंचाईच्या समस्येवर मात करण्यासाठी जलसंधारणाच्या उपाययोजनांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पावसाचे पाणी अडवून ते जमिनीत जिरविणे, भूजल पातळीत वाढ करणे आणि शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता सुधारणे या उद्देशाने तुळजापूर तालुक्यातील बसवंतवाडी शिवारात जलयुक्त शिवार अभियानांतर्गत पाझर तलावाच्या कामाचा शुभारंभ करण्यात आला. पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांच्या प्रमुख उपस्थितीत १८ ऑक्टोबर रोजी या कामाला सुरुवात झाली. सुमारे ५५ हेक्टर क्षेत्रात उभारण्यात येणारा हा पाझर तलाव परिसरातील जलसंधारणाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.
जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी तसेच पिकांच्या नुकसानीची प्रत्यक्ष पाहणी करण्यासाठी पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख हे १८ ऑक्टोबर रोजी धाराशिव जिल्ह्याच्या दौऱ्यावर आले होते. या दौऱ्यादरम्यान त्यांनी तुळजापूर तालुक्यातील बसवंतवाडी शिवाराला भेट दिली. यावेळी मृद व जलसंधारण विभागाच्या वतीने जलयुक्त शिवार अभियानांतर्गत हाती घेण्यात आलेल्या पाझर तलावाच्या कामाचा शुभारंभ त्यांच्या उपस्थितीत करण्यात आला.
या प्रसंगी जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार, जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर, मृद व जलसंधारण विभागाचे कार्यकारी अभियंता विवेकानंद मगर, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सागर खटकाळे, उपविभागीय अधिकारी ओंकार देशमुख, तहसीलदार अरविंद बोळंगे, उपअभियंता सायली जाधव, जीवन काकडे, ग्रामसेवक श्रीमती खोपडे, कृषी सहायक श्री. होळकर तसेच शेतकरी ज्ञानेश्वर पारवे आणि नरसो पारवे उपस्थित होते.
५५ हेक्टर क्षेत्रात पाझर तलाव; पाणी अडविणे आणि जिरविण्यावर भर
बसवंतवाडी शिवारात ५५ हेक्टर क्षेत्रात पाझर तलाव उभारण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे. पावसाळ्यात डोंगरउतारावरून किंवा परिसरातून वाहून जाणारे पाणी अडवून त्याचा स्थानिक पातळीवर उपयोग करून घेणे हा या प्रकल्पामागील प्रमुख उद्देश आहे. पावसाचे पाणी थेट वाहून जाण्याऐवजी ते जमिनीत मुरल्यास भूगर्भातील जलसाठ्याचे पुनर्भरण होण्यास मदत मिळते.
धाराशिव जिल्ह्यातील अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण आणि वितरण अनिश्चित असल्याने शेतीसाठी पाण्याचे नियोजन करणे शेतकऱ्यांसमोर मोठे आव्हान असते. काही भागांत पावसाळ्यात पाणी उपलब्ध असले, तरी उन्हाळ्यात विहिरी आणि कूपनलिकांच्या पाणीपातळीत घट होत असल्याने पाणीटंचाई जाणवते. अशा परिस्थितीत पाझर तलावासारख्या जलसंधारणाच्या संरचना उपयुक्त ठरतात.
बसवंतवाडी येथे उभारण्यात येणाऱ्या या तलावामुळे पावसाचे पाणी अडवून जमिनीत मुरविण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होणार आहे. परिणामी, परिसरातील भूजल पातळीत सुधारणा होण्याची शक्यता असून, स्थानिक जलस्रोतांच्या संवर्धनालाही चालना मिळू शकते.
भूजल पुनर्भरणातून विहिरी आणि कूपनलिकांना मिळू शकतो आधार
पाझर तलावाचे महत्त्व केवळ पाणी अडविण्यापुरते मर्यादित नसून भूजल पुनर्भरणातही त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. तलावात साठलेले पाणी हळूहळू जमिनीत मुरल्यामुळे भूगर्भातील जलसाठा वाढण्यास हातभार लागतो. याचा सकारात्मक परिणाम परिसरातील विहिरी, कूपनलिका आणि इतर जलस्रोतांवर होऊ शकतो.
विशेषतः पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीसाठी भूजल पातळी टिकून राहणे आवश्यक असते. पावसाळ्यानंतरही काही काळ पाण्याची उपलब्धता राहिल्यास शेतकऱ्यांना पिकांच्या गरजेनुसार पाणी देण्याचे नियोजन करता येते. मात्र, प्रत्यक्ष लाभ हा पावसाचे प्रमाण, जमिनीची पाणी शोषून घेण्याची क्षमता, भूगर्भातील रचना आणि तलावाच्या प्रभावी अंमलबजावणीवर अवलंबून राहणार आहे.
शेतीच्या उत्पादनवाढीसाठी जलसंधारण ठरणार महत्त्वाचे
पाण्याची उपलब्धता ही शेतीच्या उत्पादनाशी थेट संबंधित आहे. पावसाने ओढ दिल्यास पिकांची वाढ खुंटते, उत्पादन घटते आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक नुकसानीचा सामना करावा लागतो. विशेषतः खरीप हंगामात पावसाचे खंड पडल्यास पिकांना संरक्षित सिंचनाची गरज भासते. अशा वेळी भूजल पुनर्भरणाच्या माध्यमातून उपलब्ध होणारा पाण्याचा आधार महत्त्वाचा ठरू शकतो.
बसवंतवाडी शिवारातील पाझर तलावामुळे परिसरातील भूजलसाठ्यात सुधारणा झाल्यास शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता वाढण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे पिकांचे संभाव्य नुकसान कमी करणे, उत्पादन टिकवून ठेवणे आणि शेतीचे नियोजन अधिक परिणामकारक करणे शक्य होईल.
पाण्याचा पुरेसा आधार उपलब्ध झाल्यास शेतकऱ्यांना खरीप पिकांबरोबरच रब्बी हंगामातील पिकांचे नियोजन करण्यासाठीही मदत मिळू शकते. यामुळे शेतीतील जोखीम कमी करण्यास आणि उत्पन्नाच्या संधी वाढविण्यास हातभार लागण्याची अपेक्षा आहे.
दुष्काळी परिस्थितीत जलयुक्त शिवार अभियानाची भूमिका महत्त्वाची
दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करणाऱ्या भागांमध्ये पाणी अडविणे, पाणी जिरविणे आणि उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन करणे ही काळाची गरज बनली आहे. पावसाचे पाणी वाहून जाऊ न देता त्याचा स्थानिक पातळीवर उपयोग करून घेतल्यास पाण्याची उपलब्धता सुधारण्यासाठी दीर्घकालीन मदत मिळू शकते.
जलयुक्त शिवार अभियानांतर्गत हाती घेण्यात येणाऱ्या कामांमधून पावसाच्या पाण्याचे व्यवस्थापन, भूजल पुनर्भरण आणि स्थानिक जलस्रोतांचे संवर्धन यावर भर दिला जातो. बसवंतवाडी शिवारातील पाझर तलावाचे कामही याच उद्देशाने महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.
मात्र, अशा प्रकल्पांचा अपेक्षित लाभ मिळण्यासाठी कामाची गुणवत्ता, नियोजनानुसार अंमलबजावणी, पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह आणि तलावाची नियमित देखभाल याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. जलसंधारणाची कामे प्रभावीपणे पूर्ण झाल्यास त्यांचा लाभ दीर्घकाळ टिकून राहण्यास मदत होऊ शकते.
शेतकऱ्यांच्या जलसुरक्षेसाठी महत्त्वाचे पाऊल
शेतीसाठी पाणी उपलब्ध असणे म्हणजे केवळ पिकांना जीवनदान मिळणे नव्हे, तर शेतकरी कुटुंबांच्या आर्थिक स्थैर्यालाही आधार मिळणे होय. पाण्याअभावी होणारे पीक नुकसान, उत्पादनातील घट आणि सिंचनासाठी करावा लागणारा खर्च यामुळे शेतकऱ्यांसमोर अनेक अडचणी निर्माण होतात. या पार्श्वभूमीवर जलसंधारणाची कामे शेतीला अधिक सक्षम बनविण्यासाठी उपयुक्त ठरतात.
बसवंतवाडी शिवारात ५५ हेक्टर क्षेत्रात उभारण्यात येणारा पाझर तलाव भविष्यात परिसरातील भूजल पुनर्भरणासाठी आणि शेतीच्या पाणी व्यवस्थापनासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो. पालक सचिव डॉ. राजेश देशमुख यांच्या उपस्थितीत या कामाचा शुभारंभ झाल्याने जलसंधारणाच्या उपाययोजनांना चालना मिळाली आहे.
पावसाचा प्रत्येक थेंब अडवून तो जमिनीत जिरविण्याच्या प्रयत्नांतून बसवंतवाडी परिसरात जलसुरक्षेचा पाया मजबूत करण्याची अपेक्षा आहे. या प्रकल्पाची प्रभावी अंमलबजावणी झाल्यास भविष्यात पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्याबरोबरच शेतीला शाश्वत आधार मिळण्यास मदत होऊ शकते.
