यशश्री अपडेट्स | धाराशिव :
धाराशिव जिल्ह्यात सायबर गुन्ह्यांबाबत नागरिकांमध्ये जनजागृती निर्माण करण्यासाठी ऑक्टोबर २०२६ हा महिना ‘सायबर जनजागृती मास’ म्हणून साजरा करण्यात येत आहे. या पार्श्वभूमीवर जिल्हा पोलीस दलाच्या वतीने नागरिकांना ऑनलाइन आर्थिक फसवणूक, बनावट सोशल मीडिया अकाउंट, फेक प्रोफाइल, सायबर स्टॉकिंग, सेक्स्टॉर्शन तसेच ऑनलाइन गुंतवणूक आणि नोकरीच्या आमिषातून होणाऱ्या फसवणुकीपासून सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
सध्या सायबर ठगांकडून नागरिकांना वेगवेगळ्या पद्धतीने फोन, मेसेज, व्हॉट्सअॅप किंवा सोशल मीडियाच्या माध्यमातून संपर्क साधला जात आहे. ‘बँकेतून बोलत आहे’, ‘तुमचे खाते बंद होणार आहे’, ‘तुमच्या नावावर गुन्हा दाखल आहे’, ‘पोलीस किंवा CBI अधिकारी बोलत आहेत’, ‘तुमचे KYC अपडेट करा’ अशा विविध कारणांचा आधार घेऊन नागरिकांकडून गोपनीय माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळे नागरिकांनी अशा प्रकारच्या फोनवर विश्वास न ठेवता अत्यंत सावधगिरी बाळगावी, असे पोलिसांनी स्पष्ट केले आहे.
OTP, UPI PIN, ATM PIN, CVV देऊ नका
कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला OTP, UPI PIN, ATM PIN, CVV, पासवर्ड किंवा इंटरनेट बँकिंगशी संबंधित गोपनीय माहिती देऊ नये. बँक अथवा कोणतीही अधिकृत संस्था फोन करून अशा प्रकारची संवेदनशील माहिती मागत असल्याचे सांगितल्यास त्याची खात्री केल्याशिवाय कोणतीही माहिती देऊ नये.
तसेच अनोळखी व्यक्तीने पाठविलेल्या लिंक, APK फाइल, QR कोड किंवा संशयास्पद अॅपवर क्लिक अथवा डाउनलोड करू नये. मोबाईलचा रिमोट अॅक्सेस मिळवून देणारे अॅप इन्स्टॉल करण्यास सांगितल्यास विशेष खबरदारी घ्यावी. अशा अॅपच्या माध्यमातून सायबर गुन्हेगार मोबाईल किंवा आर्थिक व्यवहारांवर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतात.
‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावाखाली फसवणूक
पोलीस, CBI, RBI किंवा अन्य सरकारी अधिकारी असल्याचे भासवून नागरिकांना व्हिडिओ कॉलवर चौकशी करण्याचे नाटक करणे, कायद्याच्या नावाखाली घाबरवणे आणि त्यानंतर पैसे मागणे, ही सायबर फसवणुकीची पद्धत असू शकते. त्यामुळे अशा कॉलला घाबरून कोणत्याही खात्यात पैसे पाठवू नयेत.
ऑनलाइन नोकरी आणि गुंतवणुकीच्या आमिषांपासून सावध
‘घरबसल्या नोकरी’, ‘कमी वेळेत मोठी कमाई’, ‘दररोज निश्चित नफा’, ‘ऑनलाइन ट्रेडिंगमधून मोठा परतावा’ किंवा ‘विशेष गुंतवणूक योजना’ अशा आमिषांना बळी पडू नये. कोणत्याही योजनेत गुंतवणूक करण्यापूर्वी संबंधित संस्था किंवा प्लॅटफॉर्म अधिकृत आहे का, याची खात्री करावी. अनोळखी व्यक्तीच्या सांगण्यावरून पैसे ट्रान्सफर करू नयेत.
सोशल मीडियावरही काळजी आवश्यक
नागरिकांनी अनोळखी Friend Request किंवा Follow Request स्वीकारू नये. सोशल मीडिया अकाउंटची Privacy Settings योग्य पद्धतीने ठेवावी. वैयक्तिक फोटो, ओळखपत्रे, बँक खात्याची माहिती, मोबाईल क्रमांक किंवा इतर संवेदनशील माहिती सार्वजनिक करू नये.
Cyber stalking, fake profile, अश्लील मेसेज किंवा फोटो, blackmail आणि sextortion यांसारख्या प्रकारांना सामोरे जावे लागल्यास घाबरून जाऊ नये. संबंधित व्यक्तीला पैसे देण्याऐवजी तात्काळ पोलिसांशी संपर्क साधावा आणि उपलब्ध पुरावे जतन करून ठेवावेत.
फसवणूक झाल्यास तात्काळ १९३० वर संपर्क
ऑनलाइन आर्थिक फसवणूक झाल्यास वेळ न दवडता सायबर हेल्पलाइन क्रमांक १९३० वर संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे. तसेच अधिकृत सायबर क्राईम पोर्टलवर तक्रार नोंदवावी.
तक्रार नोंदविताना मोबाईल क्रमांक, बँक खाते किंवा UPI संबंधित माहिती, Transaction ID/UTR, फसवणुकीची रक्कम, व्यवहाराची तारीख व वेळ आणि उपलब्ध स्क्रीनशॉट यांसारखी माहिती अचूकपणे द्यावी. तक्रार नोंदवल्यानंतर मिळालेला Reference/Complaint Number जतन करून ठेवावा.
अधिकृत सायबर क्राईम पोर्टलवर तक्रार नोंदविण्यासाठी cybercrime.gov.in या संकेतस्थळाचा वापर करता येतो.
आंतरराष्ट्रीय कॉलचीही माहिती द्या
संशयास्पद किंवा अनोळखी आंतरराष्ट्रीय कॉल प्राप्त झाल्यास त्याची माहिती दूरसंचार विभागाच्या Sanchar Saathi सेवेद्वारे नोंदवता येते. नागरिकांनी अशा कॉलवर कोणतीही वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती देऊ नये.
नागरिकांनी घाबरू नये, सतर्क राहावे
सायबर गुन्हेगार नागरिकांच्या भीतीचा आणि घाईचा फायदा घेतात. त्यामुळे कोणताही संशयास्पद फोन, मेसेज, लिंक किंवा आर्थिक व्यवहार आढळल्यास घाबरून निर्णय न घेता प्रथम त्याची खात्री करावी. ‘थांबा, विचार करा आणि मगच व्यवहार करा’ हा दृष्टिकोन ठेवणे आवश्यक आहे.
धाराशिव जिल्हा पोलीस दलाच्या वतीने नागरिकांना आवाहन करण्यात आले आहे की, सायबर फसवणूक टाळण्यासाठी स्वतः जागरूक राहण्याबरोबरच कुटुंबातील ज्येष्ठ नागरिक, विद्यार्थी आणि ऑनलाइन व्यवहार करणाऱ्या व्यक्तींनाही याबाबत माहिती द्यावी. सायबर फसवणूक झाल्यास विलंब न करता १९३० वर संपर्क साधावा आणि पोलिसांना माहिती द्यावी.
