गतवर्षी अतिवृष्टी, यंदा दुष्काळ; खरीप उत्पादन घटले, रब्बीच्या पेरण्याही रखडल्या, शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट
यशश्री अपडेट्स | परंडा
परंडा : गतवर्षी अतिवृष्टीमुळे झालेल्या नुकसानीतून सावरण्याची धडपड सुरू असतानाच यंदा पावसाने पाठ फिरवल्याने परंडा तालुक्यातील शेतकरी पुन्हा एकदा गंभीर आर्थिक संकटात सापडले आहेत. खरीप हंगामातील पिकांचे अपेक्षित उत्पादन मिळाले नाही, तर दुसरीकडे जमिनीत पुरेशी ओल नसल्याने रब्बी हंगामातील पेरण्यांवरही परिणाम झाला आहे. शेतीतून उत्पन्न मिळण्याची आशा धूसर झाली असून, घरखर्च, मुलांचे शिक्षण, शेतीसाठी घेतलेले कर्ज आणि आगामी हंगामाची तयारी अशा अनेक प्रश्नांनी शेतकऱ्यांची चिंता वाढवली आहे. अशा परिस्थितीत दिवाळी अवघ्या काही दिवसांवर आली असताना कुटुंबाचा सण साजरा करण्यासाठी पाच हजार रुपयांची मदत पुरणार तरी कशी, असा सवाल शेतकऱ्यांकडून उपस्थित केला जात आहे. संकटात सापडलेल्या बळीराजाला सणापुरती मदत नव्हे, तर भरीव आर्थिक आधार देण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
खरीप हंगामाने दिला आर्थिक फटका
परंडा तालुक्यातील अनेक शेतकऱ्यांचे संपूर्ण आर्थिक गणित शेतीच्या उत्पन्नावर अवलंबून आहे. खरीप हंगामात पेरणी, बियाणे, खते, औषधे, मशागत आणि मजुरी यासाठी मोठा खर्च केला जातो. मात्र, पावसाच्या अनियमिततेमुळे पिकांची वाढ अपेक्षेप्रमाणे झाली नाही. परिणामी, उत्पादनात घट होण्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. अनेक शेतकऱ्यांना शेतीत केलेला खर्च तरी निघणार का, अशी चिंता सतावत आहे.
गतवर्षी अतिवृष्टीमुळे झालेल्या नुकसानीचा आर्थिक भार अद्याप कमी झालेला नसताना यंदाच्या दुष्काळी परिस्थितीने शेतकऱ्यांच्या अडचणी आणखी वाढवल्या आहेत. एका हंगामातील नुकसानीतून सावरण्याआधीच दुसऱ्या हंगामाची चिंता समोर उभी राहिल्याने शेतकरी हतबल झाले आहेत.
परंड्याच्या ज्वारी पिकावर दुष्काळाचे सावट
परंडा तालुका रब्बी हंगामातील ज्वारीच्या पिकासाठी ओळखला जातो. दरवर्षी तालुक्यात मोठ्या क्षेत्रावर ज्वारीची पेरणी केली जाते. मात्र, यंदा पावसाचे प्रमाण अपुरे राहिल्याने जमिनीत आवश्यक ओल उपलब्ध नाही. त्यामुळे रब्बी हंगामातील पेरण्यांना अपेक्षित गती मिळालेली नाही.
ज्या शेतकऱ्यांनी उपलब्ध परिस्थितीत पेरणी केली आहे, त्यांनाही पिकांच्या उगवणीची आणि पुढील वाढीची चिंता लागली आहे. जमिनीत ओल टिकून राहिली नाही, तर पिकांची वाढ खुंटण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे खरीप हंगामात नुकसान झाल्यानंतर रब्बी हंगामातून काही उत्पन्न मिळेल, ही आशाही धूसर होत आहे.
कर्ज, घरखर्च आणि शेतीच्या खर्चाचा ताण
शेतीतून उत्पन्न मिळण्याची अनिश्चितता वाढल्याने शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक जुळवाजुळव करण्याचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. पुढील हंगामासाठी बियाणे, खते आणि मशागतीचा खर्च कसा भागवायचा, बँकांचे कर्ज कसे फेडायचे आणि दैनंदिन घरखर्च कसा चालवायचा, असे अनेक प्रश्न त्यांच्यासमोर आहेत.
मुलांचे शिक्षण, आरोग्यावरील खर्च, वीजबिल, किराणा आणि इतर आवश्यक गरजा भागवितानाही आर्थिक ओढाताण होत आहे. उत्पन्नाचे प्रमुख साधन असलेली शेतीच अडचणीत आल्याने अनेक कुटुंबांचे आर्थिक नियोजन कोलमडले आहे. अशा वेळी शासनाकडून मिळणारी मदत वेळेवर आणि पुरेशा प्रमाणात मिळावी, अशी अपेक्षा शेतकरी व्यक्त करीत आहेत.
पाच हजार रुपयांत दिवाळीचा खर्च कसा भागणार?
दिवाळी हा आनंदाचा आणि कुटुंबाला एकत्र आणणारा सण आहे. या सणासाठी नवीन कपडे, फराळाचे साहित्य, किराणा, घराची स्वच्छता, दिवे आणि मुलांसाठी छोट्या-मोठ्या वस्तूंची खरेदी केली जाते. मात्र, यंदा आर्थिक संकटामुळे या साध्या गरजाही अनेक शेतकरी कुटुंबांसाठी मोठे आव्हान बनल्या आहेत.
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना दिवाळीसाठी पाच हजार रुपयांची मदत जाहीर करण्यात आल्याचा उल्लेख होत असला, तरी ही रक्कम सणाचा खर्च, घरातील आवश्यक गरजा आणि थकलेली देणी भागविण्यासाठी पुरेशी ठरेल का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. वाढत्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर पाच हजार रुपयांत संपूर्ण कुटुंबाची दिवाळी साजरी करणे कठीण असल्याची भावना शेतकरी व्यक्त करीत आहेत.
शेतकऱ्यांच्या मते, सणासाठी मिळणारी मदत काही प्रमाणात दिलासा देणारी असली, तरी शेतीतील नुकसान आणि वर्षभराचा आर्थिक ताण पाहता ती अपुरी ठरू शकते. त्यामुळे मदतीची रक्कम ठरविताना प्रत्यक्ष नुकसान, कुटुंबाच्या गरजा आणि शेतीवरील खर्च यांचाही विचार होणे आवश्यक आहे.
दिवाळीच्या आनंदावर दुष्काळाचे सावट
दिवाळीच्या दिवसांत बाजारपेठांमध्ये खरेदीची लगबग वाढते. घराघरांत फराळाची तयारी सुरू होते, लहान मुलांना नवीन कपड्यांचे आणि फटाक्यांचे आकर्षण असते. मात्र, यंदा परंडा तालुक्यातील अनेक शेतकरी कुटुंबांना या आनंदापासून वंचित राहण्याची भीती वाटत आहे.
मुलांच्या चेहऱ्यावर आनंद आणण्यासाठी पैसे कुठून आणायचे, घरातील आवश्यक वस्तूंची खरेदी कशी करायची आणि सणानिमित्त नातेवाईकांकडे जाण्याचा खर्च कसा भागवायचा, असे प्रश्न शेतकऱ्यांना सतावत आहेत. एका बाजूला सणाचा उत्साह, तर दुसऱ्या बाजूला रिकामे हात आणि कर्जाची चिंता, अशी विरोधाभासी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
सणापुरती मदत नव्हे, भरीव आर्थिक आधार हवा
सलग दोन वर्षांतील नैसर्गिक संकटांमुळे शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या अडचणीत आले आहेत. त्यामुळे केवळ दिवाळीच्या निमित्ताने मदत देण्याऐवजी शेतीच्या नुकसानीचे वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन करून योग्य आर्थिक सहाय्य द्यावे, अशी मागणी पुढे येत आहे.
शासनाने दुष्काळी परिस्थितीचा गांभीर्याने विचार करून पात्र शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई, आवश्यकतेनुसार पीकविमा लाभ आणि आगामी हंगामासाठी मदत उपलब्ध करून द्यावी, अशी अपेक्षा आहे. तसेच मदतीच्या वितरणातील विलंब टाळून ती गरजू शेतकऱ्यांपर्यंत वेळेत पोहोचविणे आवश्यक आहे.
एकीकडे दिवाळीचा सण जवळ आला आहे, तर दुसरीकडे शेतकऱ्यांच्या हातात उत्पन्नाऐवजी संकटांचा हिशेब आहे. त्यामुळे ‘पाच हजारांत दिवाळी होणार का?’ हा केवळ सणाच्या खर्चाचा प्रश्न नसून, दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या आर्थिक परिस्थितीचा आणि शासनाच्या मदतीच्या पुरेपणाचा प्रश्न बनला आहे. बळीराजाच्या चेहऱ्यावर खऱ्या अर्थाने आनंद फुलवायचा असेल, तर तात्पुरत्या दिलाशापलीकडे जाऊन भरीव मदतीची गरज आहे.
