यशश्री अपडेट्स | भूम :
यंदा पावसाने पाठ फिरवल्याने भूम तालुक्यातील शेतकऱ्यांसमोर अभूतपूर्व संकट उभे राहिले आहे. खरीप हंगामातील पिकांना पावसाच्या कमतरतेचा मोठा फटका बसल्यानंतर आता शेतातील फळबागाही पाण्याअभावी करपण्याच्या मार्गावर आहेत. वारेवडगाव येथील शेतकरी विनोद लाडाणे यांना पाण्याअभावी आपल्या दोन एकर क्षेत्रातील उभ्या केळीच्या पिकावर ट्रॅक्टर फिरवून ते मोडीत काढण्याची वेळ आली आहे. या घटनेमुळे तालुक्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे गांभीर्य पुन्हा एकदा समोर आले आहे.
वारेवडगाव येथील शेतकरी विनोद लाडाणे यांनी आपल्या दोन एकर शेतजमिनीत केळीची लागवड केली होती. लागवडीनंतर पीक चांगल्या प्रकारे वाढत होते. हिरवीगार झालेली केळीची बाग पाहून यंदा चांगले उत्पन्न मिळेल, अशी अपेक्षा लाडाणे यांना होती. केळीच्या पिकासाठी लागणारा खर्च, मजुरी, खते, औषधांची फवारणी आणि इतर मशागतीवर त्यांनी मोठा खर्च केला होता.
मात्र, यंदाच्या पावसाळ्यात अपेक्षित प्रमाणात पाऊस न झाल्याने परिस्थिती हळूहळू बदलत गेली. पावसाअभावी शेतातील पाण्याची उपलब्धता कमी होत गेली. उपलब्ध पाण्याचा वापर करून केळीचे पीक वाचविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, वाढत्या पाण्याच्या गरजेपुढे उपलब्ध स्रोत अपुरे पडले. परिणामी केळीच्या झाडांवर पाण्याचा ताण दिसू लागला आणि बाग कोमेजण्यास सुरुवात झाली.
पीक वाचविण्यासाठी प्रयत्न, मात्र पाण्याअभावी अपयश
केळीचे पीक हाताशी आले असताना पाण्याअभावी ते वाया जाऊ नये, यासाठी लाडाणे यांनी शक्य ते प्रयत्न केले. उपलब्ध पाण्याचे नियोजन करून बागेला पाणी देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, पाण्याची उपलब्धता सातत्याने कमी होत गेल्याने संपूर्ण दोन एकर क्षेत्राला पुरेसे पाणी देणे शक्य झाले नाही.
एकीकडे पिकासाठी झालेला खर्च आणि दुसरीकडे वाढत जाणारी पाण्याची समस्या यामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली. अखेर पीक वाचण्याची शक्यता कमी झाल्यानंतर आणि पुढील खर्च करूनही फायदा होणार नसल्याचे लक्षात आल्यानंतर लाडाणे यांनी नाईलाजाने उभ्या केळीच्या पिकावर ट्रॅक्टर फिरवण्याचा निर्णय घेतला.
दोन एकरातील हिरवीगार केळीची बाग ट्रॅक्टरच्या सहाय्याने मोडीत काढताना शेतकऱ्याला मोठा आर्थिक आणि मानसिक धक्का सहन करावा लागला. शेतीत केलेला खर्च, मेहनत आणि अपेक्षित उत्पन्न सर्व काही पाण्याअभावी वाया गेल्याची भावना शेतकरी व्यक्त करत आहेत.
खरीप पिकांनंतर फळबागांनाही दुष्काळाचा फटका
यंदाच्या कमी पावसाचा परिणाम केवळ खरीप पिकांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. सोयाबीन, तूर, उडीद, मूग यांसारख्या पिकांना फटका बसल्यानंतर आता केळी, डाळिंब, द्राक्षे, पेरू यांसारख्या फळबागांवरही संकट ओढवले आहे.
फळबागांसाठी शेतकऱ्यांना वर्षभर मोठा खर्च करावा लागतो. झाडांची देखभाल, खते, औषधे, मजुरी, सिंचन आणि इतर खर्च सातत्याने करावा लागतो. त्यामुळे फळबागांचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होते. यंदा पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्याने अशा बागा वाचवणे शेतकऱ्यांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे.
भूम तालुक्यातील अनेक भागांत पावसाअभावी दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली असून, विहिरी, बोअरवेल आणि इतर जलस्रोतांवरही त्याचा परिणाम जाणवत आहे. उपलब्ध पाणीसाठा पिण्याचे पाणी, जनावरे आणि शेती यासाठी पुरवताना शेतकऱ्यांसमोर मोठी कसरत सुरू आहे.
उभ्या पिकावर ट्रॅक्टर फिरवण्याची वेळ
शेतकऱ्याने आपल्या कष्टाने उभे केलेले पीक स्वतःच मोडीत काढणे ही अत्यंत वेदनादायक परिस्थिती आहे. केळीच्या बागेवर ट्रॅक्टर फिरवण्याचा निर्णय हा उत्पादन घेण्याची इच्छा नसल्यामुळे नव्हे, तर पाण्याअभावी पीक वाचविणे अशक्य झाल्याने घ्यावा लागला आहे.
“दोन एकर क्षेत्रात केळीची लागवड केली होती. पीक चांगले येत होते. मात्र, पावसाअभावी पाण्याची मोठी अडचण निर्माण झाली. पीक वाचविण्यासाठी प्रयत्न करूनही पाण्याअभावी ते वाचवता आले नाही. त्यामुळे नाईलाजाने दोन एकर केळीवर ट्रॅक्टर फिरवून पीक मोडीत काढावे लागले. प्रशासनाने या नुकसानीची तातडीने नोंद घेऊन पंचनामा करावा आणि नुकसानभरपाई द्यावी,” अशी मागणी शेतकरी विनोद लाडाणे यांनी केली.
फळबागांच्या नुकसानीचेही पंचनामे करण्याची मागणी
पावसाळ्याचा अंतिम टप्पा सुरू असतानाही पावसाची अपेक्षित साथ मिळालेली नाही. त्यामुळे खरीप हंगामातील पिकांसोबतच फळबागांच्या नुकसानीचे प्रमाणही वाढण्याची शक्यता आहे. शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, केवळ पिकांची पाहणी न करता प्रत्यक्ष शेतात जाऊन पाण्याअभावी झालेल्या नुकसानीची नोंद घेणे आवश्यक आहे.
प्रशासनाने गावनिहाय पाहणी करून पाण्याअभावी नुकसान झालेल्या फळबागांचे पंचनामे करावेत. तसेच शासनाच्या उपलब्ध निकषांनुसार पात्र शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई मिळावी, अशी मागणी होत आहे.
शेतकऱ्यांसमोर दुहेरी संकट
एकीकडे खरीप हंगामातील पिकांचे नुकसान आणि दुसरीकडे फळबागांसाठी आवश्यक असलेल्या पाण्याची कमतरता, अशा दुहेरी संकटात भूम तालुक्यातील शेतकरी सापडला आहे. शेतीसाठी केलेला खर्च परत मिळण्याची शक्यता कमी झाल्याने अनेक शेतकऱ्यांच्या आर्थिक नियोजनावर त्याचा परिणाम झाला आहे.
वारेवडगाव येथील दोन एकर केळीची बाग ट्रॅक्टरने मोडीत काढण्याची घटना ही केवळ एका शेतकऱ्याचे नुकसान नसून पाण्याअभावी ग्रामीण भागातील शेतीसमोर निर्माण झालेल्या संकटाचे उदाहरण मानले जात आहे. त्यामुळे प्रशासनाने परिस्थितीची तातडीने दखल घेऊन शेतकऱ्यांच्या नुकसानीचे सर्वेक्षण, पंचनामे आणि मदतीची कार्यवाही करावी, अशी अपेक्षा शेतकरी वर्गातून व्यक्त होत आहे.
