जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांचा शेतकऱ्यांना विश्वास; रोजगार, चारा आणि पाणी नियोजनाला प्राधान्य
चिंचपूर (ढगे) येथे शेतकऱ्यांशी थेट संवाद; टाटा सामाजिक विज्ञान संस्थेच्या संशोधन प्रकल्पांतर्गत बांधावर जाऊन समुपदेशन आणि मानसिक आधार
यशश्री अपडेट्स | भूम :
पावसाने दीर्घकाळ दडी मारल्याने आणि शेतीसमोर दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाल्याने शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण भागातील कष्टकरी कुटुंबांच्या अडचणी वाढल्या आहेत. शेतातील पिकांचे नुकसान, उत्पन्नातील घट, जनावरांच्या चारा-पाण्याचा प्रश्न आणि कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करायचा, अशा अनेक चिंतांनी शेतकरी हवालदिल झाले आहेत. मात्र, या संकटाच्या काळात बळीराजाने खचून जाऊ नये. शेतकरी, शेतमजूर आणि कष्टकरी कुटुंबांच्या पाठीशी जिल्हा प्रशासन खंबीरपणे उभे असून, त्यांच्या अडचणी सोडविण्यासाठी प्रशासन प्रयत्नशील आहे, असा विश्वास जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांनी व्यक्त केला.
भूम तालुक्यातील चिंचपूर (ढगे) येथे शनिवारी, २४ ऑक्टोबर रोजी टाटा सामाजिक विज्ञान संस्था (TISS), तुळजापूर कॅम्पसच्या वतीने अतिवृष्टी व कोरडा दुष्काळ संशोधन प्रकल्पांतर्गत शेतकरी संवाद कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. या वेळी जिल्हाधिकारी पुजार यांनी ग्रामस्थांशी थेट संवाद साधत त्यांच्या अडचणी, समस्या आणि अपेक्षा जाणून घेतल्या. दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर ग्रामीण भागातील रोजगार, पशुधनासाठी चारा, पिण्याचे पाणी आणि उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचे योग्य नियोजन यांना प्राधान्य देण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.
शेतकऱ्यांच्या बांधावर जाऊन जाणून घेतल्या व्यथा
दुष्काळ आणि अतिवृष्टीमुळे शेती क्षेत्रावर होणारे परिणाम केवळ आर्थिक नुकसानीपुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर त्याचा परिणाम शेतकरी कुटुंबांच्या मानसिक स्थितीवर आणि दैनंदिन जीवनावरही होतो. ही बाब लक्षात घेऊन टाटा सामाजिक विज्ञान संस्थेच्या संशोधन प्रकल्पांतर्गत केवळ औपचारिक बैठकीवर भर न देता शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन त्यांच्या समस्या समजून घेण्यात आल्या.
शेतीतील नुकसान, उत्पन्नाचे घटलेले स्रोत, पुढील हंगामाची चिंता, महिलांच्या उपजीविकेचे प्रश्न आणि ग्रामीण भागातील रोजगाराच्या मर्यादित संधी याविषयी ग्रामस्थांशी चर्चा करण्यात आली. संकटाच्या काळात शेतकरी कुटुंबांना मानसिक आधार मिळावा, त्यांना उपलब्ध पर्यायांची माहिती व्हावी आणि परिस्थितीवर मात करण्यासाठी शाश्वत उपाययोजनांची दिशा मिळावी, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश होता.
रोजगार आणि उपजीविकेच्या संधी उपलब्ध करून देण्यावर भर
दुष्काळी परिस्थितीत ग्रामीण कुटुंबांचे उत्पन्न टिकवून ठेवणे आणि त्यांना पर्यायी रोजगार उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. यासाठी शेतकरी, शेतमजूर आणि कष्टकरी कुटुंबांनी रोजगार व उपजीविकेशी संबंधित विविध शासकीय योजनांची माहिती घ्यावी. पात्रतेनुसार या योजनांचा लाभ घेऊन आर्थिक अडचणी कमी करण्याचा प्रयत्न करावा, असे आवाहन जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांनी केले.
ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे, उपलब्ध संसाधनांचा योग्य वापर करणे आणि संकटाच्या काळात कुटुंबांच्या उदरनिर्वाहाला आधार देणे, या बाबी महत्त्वाच्या असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. शासकीय योजनांची माहिती ग्रामपातळीपर्यंत पोहोचविणे आणि गरजू कुटुंबांना उपलब्ध पर्यायांबाबत मार्गदर्शन करणे, यामुळे त्यांना संकटाचा सामना करण्यास मदत होऊ शकते.
चारा पिकांच्या लागवडीसाठी बियाणे उपलब्ध करून देणार
दुष्काळाच्या काळात पशुधनाचे संरक्षण हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने महत्त्वाचा विषय आहे. पावसाअभावी हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता कमी होण्याची शक्यता असल्याने पशुपालकांसमोर जनावरांच्या संगोपनाचा प्रश्न निर्माण होतो. अशा परिस्थितीत चारा आणि पाण्याचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.
ज्या शेतकऱ्यांकडे पाण्याची उपलब्धता आहे, त्यांना चारा पिकांच्या लागवडीसाठी बियाणे उपलब्ध करून देण्यात येणार असल्याची माहिती जिल्हाधिकारी पुजार यांनी दिली. उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करून चारा पिकांची लागवड करणे, जनावरांसाठी आवश्यक चारा साठविणे आणि पाणी व्यवस्थापनाचे नियोजन करणे, यामुळे पशुधनाचे संरक्षण करण्यास मदत होऊ शकते.
दुष्काळी परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी उपलब्ध पाण्याचा वापर प्राधान्यक्रमाने आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने करावा. पाणी, चारा आणि पशुधनाच्या गरजा लक्षात घेऊन दीर्घकालीन नियोजन करणे गरजेचे असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.
शाश्वत शेतीसाठी मार्गदर्शनाची गरज
हवामानातील बदल, पावसातील अनिश्चितता आणि नैसर्गिक आपत्तींचा शेतीवर होणारा परिणाम लक्षात घेता शेतकऱ्यांना शाश्वत शेतीच्या पर्यायांची माहिती मिळणे महत्त्वाचे आहे. पाण्याचे नियोजन, उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर, पर्यायी उपजीविकेच्या संधी आणि शेतीतील जोखीम कमी करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना यांवर संवाद कार्यक्रमात भर देण्यात आला.
टाटा सामाजिक विज्ञान संस्थेच्या संशोधन प्रकल्पाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष अडचणी समजून घेऊन त्यांना योग्य मार्गदर्शन देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. ग्रामीण कुटुंबांच्या समस्या समजून घेणे, त्यांच्या गरजांची नोंद घेणे आणि त्यांना उपलब्ध असलेल्या उपाययोजनांची माहिती देणे, यामुळे भविष्यातील नियोजनासाठीही मदत होऊ शकते.
ग्रामस्थांनी मांडल्या वीज, रोजगार आणि अनुदानाच्या मागण्या
या संवादादरम्यान ग्रामस्थांनी आपल्या विविध समस्या आणि मागण्या जिल्हाधिकाऱ्यांसमोर मांडल्या. वीजपुरवठ्याशी संबंधित अडचणी, रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, अतिवृष्टीमुळे झालेल्या नुकसानीचे अनुदान मिळणे आणि सामाजिक सुरक्षा योजनांअंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना पेन्शन मिळणे, अशा विषयांकडे ग्रामस्थांनी लक्ष वेधले.
शेतीतील नुकसान आणि उत्पन्नातील घट यामुळे ग्रामीण कुटुंबांवर आर्थिक ताण वाढला आहे. अशा परिस्थितीत शासकीय मदत वेळेवर मिळावी, रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हाव्यात आणि पात्र लाभार्थ्यांना सामाजिक सुरक्षा योजनांचा लाभ मिळावा, अशी अपेक्षा ग्रामस्थांनी व्यक्त केली.
या मागण्या ग्रामीण भागातील नागरिकांच्या दैनंदिन गरजा आणि दुष्काळामुळे निर्माण झालेल्या अडचणी अधोरेखित करणाऱ्या ठरल्या. रोजगार, वीज, आर्थिक मदत आणि सामाजिक सुरक्षा या बाबींचा ग्रामीण कुटुंबांच्या जीवनमानाशी थेट संबंध असल्याने या प्रश्नांकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची गरज आहे.
शेतकऱ्यांना मानसिक आधार देणेही तितकेच महत्त्वाचे
नैसर्गिक संकटांचा सामना करताना शेतकऱ्यांना आर्थिक मदतीबरोबरच मानसिक आधार आणि योग्य मार्गदर्शनाचीही आवश्यकता असते. पिकांचे नुकसान, कर्जाची चिंता, पुढील हंगामासाठी लागणारा खर्च आणि कुटुंबाच्या गरजा भागविण्याचे आव्हान यांमुळे शेतकरी कुटुंबांवर ताण निर्माण होऊ शकतो.
अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधणे, त्यांच्या अडचणी शांतपणे ऐकून घेणे आणि उपलब्ध शासकीय योजना व पर्यायी उपजीविकेच्या मार्गांची माहिती देणे महत्त्वाचे ठरते. चिंचपूर (ढगे) येथील संवाद कार्यक्रमातून शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेण्यासोबतच त्यांना मानसिक आधार देण्याचाही प्रयत्न करण्यात आला.
संकटावर मात करण्यासाठी समन्वयाने प्रयत्न आवश्यक
दुष्काळसदृश परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी प्रशासन, संशोधन संस्था, ग्रामपंचायत स्तरावरील यंत्रणा, शेतकरी आणि ग्रामस्थ यांच्यात समन्वय असणे आवश्यक आहे. रोजगारनिर्मिती, चारा उपलब्धता, पाणी व्यवस्थापन, शासकीय योजनांचा लाभ आणि शाश्वत शेतीचे मार्गदर्शन या सर्व बाबींचा एकत्रित विचार केल्यास ग्रामीण भागातील कुटुंबांना संकटाचा सामना करण्यासाठी आधार मिळू शकतो.
चिंचपूर (ढगे) येथील शेतकरी संवादातून दुष्काळाचा परिणाम केवळ शेतीपुरता मर्यादित नसून तो ग्रामीण जीवनाच्या विविध अंगांवर होत असल्याचे स्पष्ट झाले. शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष समस्या जाणून घेऊन त्यांना उपलब्ध उपाययोजनांची माहिती देणे आणि त्यांच्या उपजीविकेला आधार देण्याच्या दृष्टीने प्रयत्न करणे, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग ठरला.
दुष्काळाच्या कठीण काळात शेतकरी आणि कष्टकरी कुटुंबांनी एकटे पडल्याची भावना बाळगू नये. रोजगार, चारा, पाणी आणि शासकीय योजनांच्या माध्यमातून ग्रामीण जनतेला आधार देण्यासाठी जिल्हा प्रशासन प्रयत्नशील असल्याचा विश्वास जिल्हाधिकारी कीर्ती किरण पुजार यांनी व्यक्त केला.
