कुंकवाची मुक्त उधळण, संबळाचा निनाद अन् ‘आई राजा उदो-उदो’च्या जयघोषाने तुळजापूर दुमदुमले; २६ ऑक्टोबरला देवी पुन्हा सिंहासनावर विराजमान होणार
यशश्री अपडेट्स | तुळजापूर
महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आई श्री तुळजाभवानी देवीचा पारंपरिक सीमोल्लंघन सोहळा बुधवार, दि. २१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पहाटे श्रीक्षेत्र तुळजापूर येथे भक्तिमय आणि उत्साहपूर्ण वातावरणात संपन्न झाला. उगवत्या सूर्याच्या साक्षीने, कुंकवाची मुक्त उधळण, पारंपरिक संबळाचा निनाद आणि ‘आई राजा उदो-उदो’च्या जयघोषाने संपूर्ण मंदिर परिसर भक्तिरसात न्हाऊन निघाला. शारदीय नवरात्र महोत्सवातील या महत्त्वपूर्ण धार्मिक सोहळ्याला मानकरी, पुजारी, सेवेकरी, मंदिर संस्थानचे अधिकारी-कर्मचारी आणि हजारो भाविकांची उपस्थिती लाभली. सीमोल्लंघन सोहळा पार पडल्यानंतर देवीच्या श्रमनिद्रेस प्रारंभ झाला असून, सोमवार, दि. २६ ऑक्टोबर रोजी आश्विनी पौर्णिमेच्या पहाटे देवी पुन्हा सिंहासनावर विराजमान होणार आहे.
१०८ सुती साड्यांच्या संरक्षक कवचात देवीची मूर्ती
सीमोल्लंघन सोहळ्याच्या पार्श्वभूमीवर बुधवारी पहाटे श्री तुळजाभवानी देवीची विधिवत पूजा आणि आरती करण्यात आली. त्यानंतर देवीच्या मूळ मूर्तीला १०८ सुती साड्यांची पिळे (दिंड) नेसवून संरक्षक कवच तयार करण्यात आले. सीमोल्लंघनाच्या वेळी देवीच्या मूर्तीला कोणतीही इजा होऊ नये, यासाठी ही पारंपरिक व्यवस्था केली जाते.
संरक्षक कवचाने सजविलेली देवीची मूर्ती पालखीत विराजमान करण्यात आली. त्यानंतर अहिल्यानगर येथून आलेल्या मानाच्या पालखीतून देवीला सीमोल्लंघनासाठी मंदिराबाहेर आणण्यात आले. मंदिराभोवती पालखीची एक पूर्ण प्रदक्षिणा घालण्यात आली. या वेळी भाविकांनी देवीच्या दर्शनासाठी गर्दी केली होती. कुंकू आणि फुलांची उधळण करत भाविकांनी ‘आई राजा उदो-उदो’चा जयघोष केला. संपूर्ण परिसरात भक्ती, श्रद्धा आणि उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले होते.
पिंपळाच्या पारावर आरती; साखरभाताचा नैवेद्य
मंदिराभोवती प्रदक्षिणा पूर्ण झाल्यानंतर मंदिर परिसरातील पिंपळाच्या पारावर देवीची पालखी ठेवण्यात आली. तेथे देवीची विधिवत आरती करण्यात आली. साखरभाताचा नैवेद्य दाखविण्यात आला, तसेच परंपरेनुसार मानाच्या आरत्या पार पडल्या. धार्मिक विधी आणि प्राचीन परंपरांचे पालन करत हा सोहळा उत्साहात संपन्न झाला.
श्री तुळजाभवानी देवीची मूर्ती चलमूर्ती असल्याने विजयादशमीच्या दिवशी देवी सिंहासनावरून उतरून भाविकांसमवेत सीमोल्लंघनासाठी मंदिराबाहेर येते, अशी परंपरा आहे. तुळजाभवानी मंदिरातील या वैशिष्ट्यपूर्ण धार्मिक विधीला विशेष महत्त्व असून, दरवर्षी नवरात्रोत्सवाच्या समारोपाच्या काळात भाविकांना या परंपरेचे दर्शन घडते.
महिषासुर वधानंतर देवीच्या श्रमनिद्रेस प्रारंभ
धार्मिक श्रद्धेनुसार, महिषासुर या दैत्यासोबत नऊ दिवस चाललेल्या घनघोर युद्धानंतर आई तुळजाभवानीने महिषासुराचा वध केला. या युद्धादरम्यान झालेल्या श्रमांनंतर देवी विश्रांतीसाठी मंचकी निद्रेला जाते, अशी मान्यता आहे. देवीच्या या विशिष्ट विश्रांतीकालाला ‘श्रमनिद्रा’ असे संबोधले जाते.
सीमोल्लंघन सोहळा संपन्न झाल्यानंतर देवीची मूर्ती सिंहाच्या गाभाऱ्यातील मानाच्या तेली लाकडी पलंगावर विराजमान करण्यात येते. यानंतर देवीच्या श्रमनिद्रेचा कालावधी सुरू होतो. यंदा ही श्रमनिद्रा सोमवार, दि. २६ ऑक्टोबरपर्यंत राहणार असून, त्यानंतर आश्विनी पौर्णिमेच्या पहाटे देवी पुन्हा आपल्या सिंहासनावर विराजमान होणार आहे.
देवीच्या या परंपरेला धार्मिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. तुळजाभवानी मातेवरील भाविकांची श्रद्धा, मंदिरातील प्राचीन विधी आणि पिढ्यान्‌पिढ्या जपल्या गेलेल्या परंपरा यांचे दर्शन या सोहळ्यातून घडते.
मान्यवरांची उपस्थिती
या पारंपरिक सीमोल्लंघन सोहळ्यास आमदार तथा मंदिर संस्थानचे विश्वस्त राणाजगजितसिंह पाटील, पोलीस अधीक्षक रितू खोकर, अपर पोलीस अधीक्षक सचिन पांडकर, तहसीलदार अरविंद बोळंगे, तहसीलदार तथा व्यवस्थापक (प्रशासन) माया माने, उपविभागीय पोलीस अधिकारी मनोहर पाटील, सहायक व्यवस्थापक (सामान्य) जयसिंग पाटील, सहायक व्यवस्थापक (प्रशासन) नागेश शितोळे, सहायक व्यवस्थापक (धार्मिक) अनुप ढमाले, रामेश्वर वाले, महंत तुकोजी बुवा, महंत चिलोजी बुवा, महंत हमरोजी बुवा, महंत वाकोजी बुवा आदी उपस्थित होते.
याशिवाय भोपे पुजारी मंडळाचे अध्यक्ष अमरराजे कदम, पाळीकर पुजारी मंडळाचे अध्यक्ष विपिन शिंदे, उपाध्ये पुजारी मंडळाचे अध्यक्ष अनंत कोंडो, सेवेकरी, मानकरी, मंदिर संस्थानचे अधिकारी व कर्मचारी तसेच मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित होते.
२६ ऑक्टोबरला देवीच्या सिंहासनारोहणाची प्रतीक्षा
शारदीय नवरात्र महोत्सवातील सीमोल्लंघन सोहळा संपन्न झाल्याने तुळजापूरच्या धार्मिक परंपरेतील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा पूर्ण झाला आहे. आता भाविकांचे लक्ष सोमवार, दि. २६ ऑक्टोबर रोजी पहाटे होणाऱ्या देवीच्या सिंहासनारोहणाकडे लागले आहे. आई तुळजाभवानीच्या दर्शनासाठी देशभरातून येणाऱ्या भाविकांमध्ये या सोहळ्याबाबत विशेष उत्सुकता असते.
कुंकवाची उधळण, संबळाचा निनाद, मानाच्या पालखीची प्रदक्षिणा आणि ‘आई राजा उदो-उदो’च्या जयघोषाने संपन्न झालेला हा सीमोल्लंघन सोहळा तुळजापूरच्या धार्मिक परंपरेचे वैभव अधोरेखित करणारा ठरला. आई तुळजाभवानीच्या चरणी नतमस्तक होत भाविकांनी सुख, समृद्धी आणि कल्याणासाठी प्रार्थना केली.
