- १३० रुग्णांवरील संरचित क्लिनिकल संशोधनातून उत्साहवर्धक निष्कर्ष
- मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्याकडून उपक्रमाचे कौतुक; शासनातर्फे पूर्ण सहकार्याची ग्वाही
- आयुर्वेदाधारित ‘रक्तामृत’ पूरक उपचारपद्धतीने निर्माण केली नवी आशा
यशश्री अपडेट्स-धाराशिव:
हिमोफिलियासारख्या दुर्मिळ आणि खर्चिक अनुवांशिक रक्तस्त्राव विकारावर आयुर्वेदाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक पद्धतीने संशोधन करणाऱ्या जगातील पहिल्या संरचित क्लिनिकल संशोधन प्रकल्पाचा धाराशिव येथे यशस्वी समारोप झाला. शासकीय आयुर्वेद महाविद्यालय व रुग्णालय, धाराशिव आणि ‘रक्तामृत इन हिमोफिलिया संशोधन व विकास विभाग’ यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा अभिनव प्रकल्प राबविण्यात आला होता. या संशोधनातून विकसित झालेल्या ‘धाराशिव पॅटर्न’ची आता देशभर चर्चा सुरू झाली असून, हिमोफिलियाच्या रुग्णांसाठी ही पूरक उपचारपद्धती एक मोठा आशेचा किरण ठरत आहे.
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाच्या समारोप सोहळ्यास महाराष्ट्राचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी व्हर्च्युअल माध्यमातून प्रमुख उपस्थिती दर्शविली. कार्यक्रमात वैद्यकीय तज्ज्ञ, संशोधक, सामाजिक संस्था, उद्योगसमूहांचे प्रतिनिधी आणि महाराष्ट्रासह विविध राज्यांतील १३० हिमोफिलिया रुग्ण व त्यांचे कुटुंबीय सहभागी झाले होते. या संशोधनाचे मार्गदर्शन प्रा. डॉ. एन. एस. गंगासागरे यांनी केले असून, मुख्य संशोधक डॉ. शुभम धूत यांच्या संकल्पना, नेतृत्व आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांतून हा प्रकल्प साकार झाला आहे.
हिमोफिलियासाठी ‘रक्तामृत’चा अभिनव प्रयोग
हिमोफिलिया हा जन्मजात विकार असून रक्त गोठविण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ‘क्लॉटिंग फॅक्टर्स’च्या कमतरतेमुळे रुग्णांना वारंवार अंतर्गत व बाह्य रक्तस्रावाचा सामना करावा लागतो. यावर कायमस्वरूपी उपचार उपलब्ध नसून ‘क्लॉटिंग फॅक्टर इंजेक्शन’ हाच एकमेव पर्याय आहे. मात्र, हा उपचार अत्यंत खर्चिक असल्याने सर्वसामान्य रुग्णांना परवडत नाही. हीच गरज ओळखून डॉ. शुभम धूत यांनी आयुर्वेदाच्या तत्त्वांवर आधारित ‘रक्तामृत वटी’ आणि ‘रक्तामृत तैल’ विकसित केले व रुग्णांवर पूरक उपचार पद्धतीचे संशोधन सुरू केले.
१३० रुग्णांवर एकाच छताखाली निःशुल्क उपचार
४ ऑगस्ट २०२५ ते २७ जून २०२६ या कालावधीत महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांतील निवडक १३० हिमोफिलिया रुग्णांवर पूर्णपणे निःशुल्क उपचार करण्यात आले. या प्रकल्पांतर्गत रुग्णांना एकाच छताखाली खालील सुविधा देण्यात आल्या:
- आयुर्वेद व आधुनिक वैद्यकीय तज्ज्ञांचे संयुक्त उपचार आणि मार्गदर्शन.
- Factor Assay, Inhibitor Test, PT, aPTT यांसारख्या आवश्यक महागड्या रक्त तपासण्या.
- रक्तामृत वटीचा औषधोपचार आणि आवश्यकतेनुसार Factor VIII व Factor IX इंजेक्शन.
- फिजिओथेरपी, व्यायाम प्रशिक्षण आणि Genetic Counselling (अनुवांशिक समुपदेशन).
- आहार, पथ्य आणि जीवनशैलीविषयक विशेष मार्गदर्शन.
संशोधनातील उत्साहवर्धक निष्कर्ष
संशोधनाच्या प्राथमिक निष्कर्षांमध्ये रुग्णांच्या आरोग्यात अत्यंत सकारात्मक बदल नोंदविण्यात आले आहेत:
- इंजेक्शनची गरज घटली: रुग्णांना लागणाऱ्या महागड्या क्लॉटिंग फॅक्टर इंजेक्शनची आवश्यकता कमी झाली.
- शारीरिक सुधारणा: रक्तस्रावाच्या घटना व त्याचा कालावधी लक्षणीयरीत्या घटला. सांध्यांमधील वेदना व सूज कमी होऊन हालचालींची क्षमता आणि स्नायूंचे बळ वाढले.
- मानसिक व सामाजिक बदल: रुग्णांमधील मानसिक ताण, चिंता व थकवा कमी होऊन आत्मविश्वास वाढला. परिणामी, रुग्णांची शाळा, महाविद्यालय व नोकरीतील उपस्थिती सुधारून त्यांच्या एकूण जीवनमानात (Quality of Life) सकारात्मक बदल झाला.
“हा केवळ एक वैद्यकीय संशोधन प्रकल्प नसून संपूर्ण जगासाठी साकारत असलेले मानवीय, वैज्ञानिक आणि सामाजिक आरोग्य मॉडेल आहे. या मॉडेलची शासन स्तरावर व्यापक अंमलबजावणी झाल्यास हिमोफिलिया रुग्णांवरील महागड्या उपचारांचा आर्थिक भार मोठ्या प्रमाणात कमी होईल.”
— डॉ. शुभम धूत (मुख्य संशोधक)मुख्य सचिव व लोकप्रतिनिधींकडून कौतुकाचा वर्षाव
- राजेश अग्रवाल (मुख्य सचिव, महाराष्ट्र): “समाजहित, विज्ञान, संशोधन आणि संवेदनशीलतेचा संगम घडविणारा हा उपक्रम महाराष्ट्रासाठी प्रेरणादायी आहे. अशा नाविन्यपूर्ण उपक्रमांना शासनाकडून आवश्यक ते सर्व सहकार्य दिले जाईल.”
- ओमप्रकाश पवनराजे निंबाळकर (खासदार): “‘रक्तामृत’ उपचारपद्धतीमुळे रुग्णांच्या जीवनात मोठा बदल दिसत असून, या संशोधनासाठी केंद्र व राज्य शासनाकडून आवश्यक ती मदत मिळवून देण्यासाठी आपण कटिबद्ध आहोत.”
- कैलास घाडगे-पाटील (आमदार): “हा प्रकल्प धाराशिवसाठी अभिमानास्पद आहे. भविष्यात राज्यातील सर्व हिमोफिलिया रुग्णांना ‘रक्तामृत’ औषध विनामूल्य उपलब्ध करून देण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले जातील.”
- डॉ. रामन घुंगराळेकर (संचालक, आयुष): “हा प्रकल्प आयुर्वेदाच्या इतिहासातील अत्यंत अभिमानास्पद संशोधन आहे.”
‘सीएसआर’ (CSR) च्या माध्यमातून बळ
या संशोधनाला क्लीन सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी लिमिटेडचे कृष्णकुमार बूब, काळे ग्रुप ऑफी इंडस्ट्रीजचे अशोक काळे, आणि आर. एम. धारीवाल फाउंडेशनच्या शोभाताई धारीवाल यांच्यासह विविध उद्योगसमूहांनी सामाजिक बांधिलकीतून आर्थिक व नैतिक पाठबळ दिले. त्यांच्या या सीएसआर (CSR) सहकार्यामुळेच हा संशोधन प्रकल्प यशस्वीरित्या पूर्ण होऊ शकल्याचे डॉ. धूत यांनी कृतज्ञतेने नमूद केले.
थोडक्यात सांगायचे तर, जगातील पहिल्या संरचित आयुर्वेदाधारित हिमोफिलिया संशोधन प्रकल्पाच्या यशस्वी पूर्णत्वामुळे धाराशिवने वैद्यकीय संशोधन क्षेत्रात राष्ट्रीय पातळीवर स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवला आहे. ‘धाराशिव पॅटर्न’ हे भविष्यात देशासाठी एक आदर्श आरोग्य मॉडेल ठरेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
