धाराशिवसह मराठवाड्यातील आठ जिल्ह्यांमध्ये जुन्या शासकीय अभिलेखांची होणार तपासणी; मोडी लिपी वाचक, कुणबी नोंद शोधणारे आणि वंशावळ तज्ज्ञांची घेतली जाणार मदत; कळंबचे अॅड. घनश्याम रितापूरे भूम येथील अशोक जगन्नाथ भोरे, उळूप येथील विनोद बबनराव वरळे आणि भूम येथील कानिफनाथ बंकट नलवडे यांचाही या यादीत समावेश
यशश्री अपडेट्स|धाराशिव|
मराठा समाजाच्या कुणबी नोंदी शोधण्याच्या प्रक्रियेला आता अधिक गती मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. मराठा आरक्षणाच्या अनुषंगाने कुणबी नोंदींचा शोध घेण्यासाठी मनोज जरांगे-पाटील यांनी शासनाला सुचविलेल्या ६३ अभ्यासक प्रतिनिधींच्या सहकार्याने राज्यातील विविध शासकीय कार्यालयांमधील जुन्या अभिलेखांची तपासणी करण्यात येणार आहे. यामध्ये मोडी लिपीचे जाणकार, कुणबी नोंदी शोधण्याचा अनुभव असलेले अभ्यासक तसेच वंशावळ जुळविणाऱ्या तज्ज्ञांचा समावेश करण्यात आला आहे.
या संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाकडून निर्देश प्राप्त झाल्यानंतर छत्रपती संभाजीनगर विभागीय आयुक्त कार्यालयाने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांच्या जिल्हाधिकाऱ्यांना पत्र पाठवून आवश्यक कार्यवाही करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. त्यामुळे धाराशिव जिल्ह्यासह संपूर्ण मराठवाड्यात कुणबी नोंदींच्या शोध मोहिमेला प्रशासकीय स्तरावर चालना मिळणार आहे.
६३ अभ्यासक प्रतिनिधींच्या मदतीने अभिलेखांची तपासणी
मनोज जरांगे-पाटील यांनी शासनाकडे सादर केलेल्या पत्रानुसार ६३ अभ्यासक प्रतिनिधींची नावे शासनाला कळविण्यात आली आहेत. या प्रतिनिधींच्या माध्यमातून विविध शासकीय कार्यालयांमध्ये उपलब्ध असलेल्या जुन्या कागदपत्रांची, महसूल नोंदींची आणि इतर ऐतिहासिक अभिलेखांची तपासणी केली जाणार आहे.
अनेक जुन्या शासकीय नोंदी मोडी लिपीमध्ये उपलब्ध असल्याने त्या वाचण्यासाठी आणि त्यातील कुणबी उल्लेख शोधण्यासाठी विशेष ज्ञानाची आवश्यकता असते. तसेच जुन्या नोंदींमधील व्यक्तींची नावे, नातेसंबंध आणि पिढ्यानुसार वंशावळ जुळविणेही महत्त्वाचे ठरणार आहे. यासाठी अनुभवी अभ्यासक आणि तज्ज्ञांची मदत घेतली जाणार आहे.
सार्वजनिक अभिलेख अधिनियम २००५ मधील तरतुदींनुसार या प्रतिनिधींचे सहकार्य घेऊन अभिलेख तपासणीचे काम करण्यात येणार असल्याचे निर्देशांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
मराठवाड्यातील आठ जिल्ह्यांच्या जिल्हाधिकाऱ्यांना निर्देश
छत्रपती संभाजीनगर विभागीय आयुक्त कार्यालयाकडून विभागातील आठ जिल्ह्यांच्या प्रशासनाला या प्रक्रियेत आवश्यक सहकार्य करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. यामध्ये छत्रपती संभाजीनगर, जालना, परभणी, हिंगोली, नांदेड, बीड, लातूर आणि धाराशिव या जिल्ह्यांचा समावेश आहे.
संबंधित जिल्ह्यांतील शासकीय कार्यालयांमध्ये उपलब्ध असलेल्या अभिलेखांच्या तपासणीसाठी या अभ्यासक प्रतिनिधींना सहकार्य करणे, त्यांना आवश्यक प्रशासकीय समन्वय उपलब्ध करून देणे आणि नोंदी शोधण्याच्या प्रक्रियेत मदत करणे अपेक्षित आहे.
४ नोव्हेंबरला व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे विशेष प्रशिक्षण
या संपूर्ण प्रक्रियेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी बुधवार, ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी दुपारी १२.३० वाजता विशेष प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात आले आहे. हे प्रशिक्षण व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगच्या माध्यमातून होणार आहे.
या प्रशिक्षणामध्ये विभागातील जात प्रमाणपत्र पडताळणी समितीचे अध्यक्ष, सर्व उपविभागीय अधिकारी, संबंधित प्रशासकीय अधिकारी आणि शासनाने सुचविलेले ६३ अभ्यासक प्रतिनिधी सहभागी होणार आहेत. अंबाजोगाईचे उपविभागीय अधिकारी दीपक वाजाळे यांच्या माध्यमातून या प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात येणार आहे.
प्रशिक्षणादरम्यान अभिलेख तपासणीची कार्यपद्धती, अभ्यासक प्रतिनिधींची भूमिका, शासकीय कार्यालयांशी समन्वय आणि कुणबी नोंदी शोधण्याच्या प्रक्रियेबाबत मार्गदर्शन केले जाण्याची अपेक्षा आहे. तसेच संबंधित प्रतिनिधींची मते आणि सूचना जाणून घेण्यात येणार असून त्यांना तात्पुरते ओळखपत्र देण्याबाबतही शासनाने निर्देश दिले आहेत.
प्रशिक्षणासाठी आवश्यक व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंग लिंक तयार करून सर्व संबंधित अधिकारी आणि प्रतिनिधींना पाठविण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
धाराशिव जिल्ह्यातील तज्ज्ञांनाही संधी
या ६३ अभ्यासक प्रतिनिधींच्या यादीमध्ये धाराशिव जिल्ह्यातील काही जाणकार व्यक्तींचाही समावेश करण्यात आला आहे. कळंब येथील अॅड. घनश्याम रितापूरे यांची मोडी लिपी वाचक म्हणून निवड करण्यात आली आहे. त्यांच्यासह भूम येथील अशोक जगन्नाथ भोरे, उळूप येथील विनोद बबनराव वरळे आणि भूम येथील कानिफनाथ बंकट नलवडे यांचाही या यादीत समावेश आहे.
धाराशिव जिल्ह्यातील या अभ्यासकांच्या अनुभवाचा उपयोग जुन्या शासकीय अभिलेखांमधील कुणबी नोंदी शोधण्यासाठी आणि उपलब्ध नोंदींच्या आधारे वंशावळ जुळविण्यासाठी होऊ शकतो. त्यामुळे जिल्ह्यातील कुणबी नोंदींच्या शोध प्रक्रियेत स्थानिक तज्ज्ञांची भूमिका महत्त्वाची ठरणार आहे.
नोंदींच्या पडताळणीला महत्त्व; मराठा समाजाचे लक्ष
कुणबी नोंदींच्या शोधाचा विषय मराठा समाजाच्या आरक्षणाच्या मागणीशी संबंधित असल्याने या प्रक्रियेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. अनेक वर्षांपूर्वीच्या महसूल नोंदी, जन्म-मृत्यू नोंदी, शैक्षणिक अभिलेख आणि इतर शासकीय कागदपत्रांमध्ये कुणबी उल्लेख आढळण्याची शक्यता असते. मात्र, या नोंदी शोधणे, त्यांची सत्यता तपासणे आणि संबंधित कुटुंबांची वंशावळ जुळविणे ही प्रक्रिया तांत्रिक व अभ्यासपूर्ण आहे.
त्यामुळे मोडी लिपीचे जाणकार आणि वंशावळ तज्ज्ञांच्या सहभागामुळे जुन्या अभिलेखांमधील माहिती समजून घेणे अधिक सुलभ होऊ शकते. मात्र, केवळ नोंद सापडणे म्हणजे जात प्रमाणपत्र मिळणे नव्हे; संबंधित नोंदींची अधिकृत पडताळणी आणि शासनाच्या नियमानुसार पुढील प्रक्रिया पूर्ण होणे आवश्यक राहणार आहे.
आता ४ नोव्हेंबर रोजी होणाऱ्या प्रशिक्षणानंतर प्रत्यक्ष अभिलेख तपासणीचे काम कशा पद्धतीने सुरू होते, जिल्हास्तरावर प्रशासनाकडून किती सहकार्य मिळते आणि या मोहिमेतून किती पात्र नोंदी शोधल्या जातात, याकडे मराठा समाजाचे लक्ष लागले आहे. शासनाच्या या पुढाकारामुळे कुणबी नोंदी शोधण्याच्या मोहिमेला नवी दिशा आणि गती मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
