१५ किलोची परवानगी असताना ४२.५ किलो गनपावडर व दारूसाठा; सुरक्षा नियमांसह परवाना नूतनीकरणाच्या कागदपत्रांतही त्रुटी
यशश्री अपडेट्स | येरमाळा,
वाशी तालुक्यातील तेरखेडा येथील भवानी फायर वर्क्स या फटाका निर्मिती कारखान्यात परवान्याच्या अटींचे पालन होत नसल्याचे महसूल व पोलिस प्रशासनाच्या अचानक तपासणीत समोर आले आहे. फटाका उत्पादनासाठी निर्धारित परवानगी १५ किलोची असताना तपासणीदरम्यान तब्बल ४२.५ किलो गनपावडर व दारूसाठा आढळून आला. परवानगीपेक्षा मोठ्या प्रमाणात स्फोटक पदार्थांचा साठा आढळल्याने प्रशासनाने कारखान्याचे उत्पादन तातडीने बंद केले असून, जिल्हाधिकाऱ्यांच्या पुढील आदेशापर्यंत कारखाना बंद ठेवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
वाशीचे तहसीलदार प्रकाश म्हेत्रे यांच्या नेतृत्वाखाली महसूल आणि पोलिस विभागाच्या संयुक्त पथकाने गुरुवारी (ता. १७) तेरखेडा येथील गट क्रमांक २१३ मध्ये असलेल्या भवानी फायर वर्क्सची अचानक तपासणी केली. या तपासणीदरम्यान स्फोटक पदार्थांच्या साठ्यासह कारखान्यातील बांधकाम, सुरक्षा व्यवस्था, अग्निशमन सुविधा आणि परवाना नूतनीकरणाशी संबंधित कागदपत्रांची पाहणी करण्यात आली.
परवानगी १५ किलोची, साठा ४२.५ किलो
कारखान्यात फटाका निर्मितीसाठी परवानगी असलेल्या मर्यादेपेक्षा मोठ्या प्रमाणात दारू व गनपावडरचा साठा आढळल्याचे प्रशासनाने सांगितले. नियमानुसार १५ किलोपर्यंत साठा ठेवण्याची परवानगी असताना प्रत्यक्ष तपासणीत ४२.५ किलो साठा आढळून आला. त्यामुळे परवान्याच्या अटींचे पालन झाले नसल्याचे प्रशासनाच्या निदर्शनास आले.
मंजूर नकाशाला हरताळ; अतिरिक्त बांधकाम
तपासणीदरम्यान कारखान्याच्या मंजूर नकाशानुसार बांधकाम न करता काही ठिकाणी अतिरिक्त बांधकाम करण्यात आल्याचेही आढळले. स्फोटक पदार्थ हाताळल्या जाणाऱ्या ठिकाणी बांधकाम व सुरक्षिततेसंदर्भातील नियमांचे पालन महत्त्वाचे असताना ही बाब गंभीर असल्याचे प्रशासनाच्या कारवाईवरून स्पष्ट झाले.
सुरक्षा कुंपणाचा अभाव
कारखान्याच्या परिसराभोवती आवश्यक असलेले सुरक्षा कुंपण नसल्याचेही पथकाच्या तपासणीत समोर आले. स्फोटक पदार्थांचा साठा असलेल्या परिसरात अनधिकृत व्यक्तींचा प्रवेश रोखण्यासाठी पुरेशी सुरक्षा व्यवस्था असणे आवश्यक असते. मात्र, कारखान्याभोवती आवश्यक सुरक्षा कुंपण नसल्याने परिसराच्या सुरक्षेबाबत प्रश्न उपस्थित झाला आहे.
अग्निशमन विभागाची एनओसीही नाही
कारखान्याकडे अग्निशमन विभागाचे आवश्यक ना-हरकत प्रमाणपत्र (एनओसी) नसल्याचे तपासणीत आढळले. त्याचबरोबर कारखान्यात उपलब्ध असलेल्या अग्निशमन उपकरणांची संख्याही आवश्यकतेच्या तुलनेत अपुरी असल्याचे प्रशासनाच्या पथकाने निदर्शनास आणले.
फटाका निर्मितीच्या ठिकाणी आग किंवा स्फोटाचा धोका लक्षात घेता अग्निशमन यंत्रणा आणि सुरक्षा साधने अत्यंत महत्त्वाची असतात. त्यामुळे या त्रुटींची प्रशासनाने गंभीर दखल घेत कारखान्याचे उत्पादन बंद करण्याची कारवाई केली.
परवाना होता; मात्र नूतनीकरणाची कागदपत्रे सादर करता आली नाहीत
तहसीलदार प्रकाश म्हेत्रे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, फटाका उत्पादनासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडून एलई-१ आणि फटाका विक्रीसाठी एलई-५ नमुन्यातील परवान्याची आवश्यकता असते. संबंधित कारखान्याकडे हे परवाने असल्याचे तपासणीत दिसून आले. मात्र, परवाना नूतनीकरणासंदर्भातील आवश्यक कागदपत्रे तपासणीवेळी सादर करता आली नसल्याचे प्रशासनाने सांगितले.
तपासणीदरम्यान तहसील कार्यालयाचे वाहन पाहून कारखान्यातील कामगारांनी तेथून निघून गेल्याचेही सांगण्यात आले. त्यामुळे त्या वेळी कारखान्यात नेमके किती कामगार कार्यरत होते, याची निश्चित माहिती मिळू शकली नाही.
बिजनौर प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर तेरखेड्यात तपासणी
तेरखेड्यातील कारखान्यावर अचानक कारवाई होण्यामागे उत्तर प्रदेशातील बिजनौर येथील एका कारखान्याशी संबंधित प्रकरणाची पार्श्वभूमी असल्याचे प्रशासनाकडून सांगण्यात आले.
बिजनौर येथे काडतुसे तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याशी संबंधित कारवाईदरम्यान मोठ्या प्रमाणात स्फोटक व गनपावडर साहित्य आढळून आल्याचे समोर आले होते. या तपासाचा धागा महाराष्ट्रातील तेरखेड्यापर्यंत पोहोचल्याचे सांगण्यात येत आहे.
बिजनौर पोलिस बुधवारी (ता. १६) तेरखेड्यात आले होते. यासीन अहमद नावाचा संशयित व्यक्ती पोलिसांच्या शोधात असून तो पसार असल्याचे सांगण्यात आले आहे. तेरखेड्यातून काडतूस निर्मितीसाठी गनपावडर आणि इतर दारूसाठा पुरवठा झाल्याचा संशय पोलिसांनी व्यक्त केल्याच्या पार्श्वभूमीवर स्थानिक प्रशासनाने भवानी फायर वर्क्सची तपासणी केली.
या प्रकरणातील आरोप आणि पुरवठ्याबाबतची माहिती अद्याप तपासाच्या अधीन आहे. त्यामुळे संबंधित बाबींवर पुढील तपासातूनच अधिक स्पष्टता येणार आहे.
‘मराठवाड्याची शिवकाशी’ म्हणून तेरखेड्याची ओळख
तेरखेडा परिसराला फटाका निर्मिती उद्योगामुळे मराठवाड्याची ‘शिवकाशी’ अशी ओळख मिळाली आहे. या भागात अनेक वर्षांपासून फटाका निर्मितीचा व्यवसाय केला जातो. त्यामुळे या उद्योगाशी संबंधित परवाने, स्फोटकांचा साठा, अग्निसुरक्षा आणि कामगारांच्या सुरक्षेचे प्रश्न यापूर्वीही चर्चेत आले आहेत.
फटाका उद्योगामुळे स्थानिकांना रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधी उपलब्ध होत असल्या तरी स्फोटक पदार्थांचा वापर होत असल्याने नियमांचे काटेकोर पालन करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रशासनाच्या ताज्या कारवाईनंतर तेरखेड्यातील इतर फटाका निर्मिती युनिट्सचीही तपासणी होणार का, याकडे स्थानिकांचे लक्ष लागले आहे.
कारवाईनंतर पुढे काय?
भवानी फायर वर्क्समध्ये तपासणीदरम्यान परवानगीपेक्षा जास्त साठा, अतिरिक्त बांधकाम, सुरक्षा कुंपणाचा अभाव, अग्निशमन एनओसीची त्रुटी आणि परवाना नूतनीकरणाशी संबंधित कागदपत्रांचा अभाव अशा अनेक बाबी समोर आल्याने प्रशासनाने उत्पादन बंद केले आहे.
आता जिल्हाधिकाऱ्यांच्या पुढील आदेशानंतर कारखाना पुन्हा सुरू करण्यास परवानगी मिळणार का, तसेच आढळलेल्या त्रुटींवर कोणती पुढील कायदेशीर कारवाई केली जाणार, याकडे लक्ष लागले आहे. प्रशासनाची ही कारवाई केवळ उत्पादन बंद करण्यापुरती मर्यादित राहणार की संबंधित नियमभंगाबाबत पुढील कारवाई केली जाणार, हे आगामी काळात स्पष्ट होणार आहे.
प्रकाश म्हेत्रे, तहसीलदार, वाशी यांनी सांगितले की, कारखान्याकडे फटाका उत्पादन व विक्रीसाठी आवश्यक परवाने होते; मात्र नूतनीकरणासंदर्भातील कागदपत्रे तपासणीवेळी सादर करता आली नाहीत. तसेच परवानगीपेक्षा जास्त दारूसाठा आढळून आल्याने आणि इतर त्रुटी निदर्शनास आल्याने कारखान्याचे उत्पादन बंद करण्यात आले आहे.
