गावागावांतील परिस्थितीवर प्रशासनाची नजर; सर्व विभागांनी सतर्क राहून समन्वयाने काम करावे – निवासी उपजिल्हाधिकारी विद्याचरण कडवकर
यशश्री अपडेट्स | भूम
पावसाअभावी उद्भवणारी संभाव्य पाणीटंचाई, पशुधनासाठी चाऱ्याची उपलब्धता आणि शेतकरी व शेतमजुरांच्या रोजगाराचा प्रश्न लक्षात घेऊन दुष्काळी परिस्थितीचा प्रभावीपणे सामना करण्यासाठी भूम तालुका प्रशासन सज्ज झाले आहे. ग्रामीण भागातील नागरिकांना पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकंती करावी लागू नये, जनावरांसाठी पुरेसा चारा उपलब्ध व्हावा आणि गरजू शेतकरी व शेतमजुरांना रोजगार मिळावा, यासाठी प्रशासनाकडून विविध उपाययोजनांचे नियोजन करण्यात येत आहे. संभाव्य दुष्काळी परिस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सर्व संबंधित विभागांनी सतर्क राहून परस्पर समन्वयाने काम करावे, अशा स्पष्ट सूचना भूम तालुक्याचे दुष्काळ निवारण नोडल अधिकारी तथा निवासी उपजिल्हाधिकारी विद्याचरण कडवकर यांनी दिल्या.
भूम येथील पंचायत समितीच्या सभागृहात २४ ऑक्टोबर रोजी आयोजित दुष्काळ निवारण आढावा बैठकीत ते बोलत होते. या बैठकीला उपविभागीय अधिकारी ज्योती चौहान, तहसीलदार जयवंत पाटील, गटविकास अधिकारी वाझे, तालुका कृषी अधिकारी, जलसंपदा व पाटबंधारे विभागाचे अधिकारी, तालुका पशुवैद्यकीय अधिकारी, तालुक्यातील सर्व ग्राम महसूल अधिकारी, ग्रामपंचायत अधिकारी, सहाय्यक कृषी अधिकारी तसेच पोलीस पाटील उपस्थित होते.
पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी गावनिहाय नियोजन
संभाव्य दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर ग्रामीण भागातील पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता हा प्रशासनासमोरील महत्त्वाचा विषय आहे. पावसाचे प्रमाण कमी झाल्यास अनेक गावांमध्ये पाणीटंचाई निर्माण होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे भविष्यातील परिस्थितीचा विचार करून प्रत्येक गावातील पाण्याचे उपलब्ध स्रोत, पिण्याच्या पाण्याची सद्यस्थिती आणि संभाव्य टंचाईची तीव्रता याबाबत अचूक माहिती संकलित करण्यावर बैठकीत भर देण्यात आला.
गावागावांतील परिस्थितीचा नियमित आढावा घेऊन पाणीटंचाईची समस्या गंभीर होण्यापूर्वीच आवश्यक उपाययोजनांचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. त्यासाठी ग्राम महसूल अधिकारी, ग्रामपंचायत अधिकारी आणि संबंधित विभागांच्या कर्मचाऱ्यांनी आपल्या कार्यक्षेत्रातील परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवावे. पाणीटंचाईची शक्यता असलेल्या गावांची माहिती वेळेत प्रशासनाला उपलब्ध करून द्यावी, असे मार्गदर्शन यावेळी करण्यात आले.
पशुधनाच्या चाऱ्यासाठी विशेष नियोजन
दुष्काळी परिस्थितीत पिण्याच्या पाण्याबरोबरच जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्नही गंभीर होण्याची शक्यता असते. ग्रामीण भागातील अनेक शेतकऱ्यांचे अर्थकारण शेतीसोबत पशुपालनावर अवलंबून असल्याने चाऱ्याची उपलब्धता हा त्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा विषय आहे. चाऱ्याअभावी पशुपालकांना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागू नये, यासाठी प्रशासनाने आतापासूनच नियोजन करण्यावर भर दिला आहे.
बैठकीत शेतकरी आणि पशुपालकांना चारा लागवडीसाठी उपलब्ध असलेल्या विविध शासकीय योजनांचा आढावा घेण्यात आला. तसेच तालुक्यातील गाळपेरा जमिनीची माहिती संकलित करून उपलब्ध जमिनीचा चारा लागवडीसाठी कसा उपयोग करता येईल, याबाबत चर्चा करण्यात आली.
कृषी विभागाच्या कर्मचाऱ्यांनी शेतकरी आणि पशुपालकांपर्यंत चारा लागवडीसंदर्भातील योजनांची माहिती पोहोचवावी. उपलब्ध संसाधनांचा योग्य वापर करून भविष्यातील चारा टंचाईची तीव्रता कमी करण्यासाठी आवश्यक माहिती संकलित करावी, असे निर्देश बैठकीत देण्यात आले.
रोजगार हमीच्या कामांवर भर; मजुरांना गावातच रोजगार देण्याचे नियोजन
पावसाअभावी शेतीची कामे कमी झाल्यास शेतकरी आणि शेतमजुरांसमोर रोजगाराचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. ग्रामीण भागातील कुटुंबांचे उत्पन्न टिकवून ठेवण्यासाठी अशा परिस्थितीत रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे आवश्यक असते. ही बाब लक्षात घेऊन महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेंतर्गत तालुक्यात कोणती कामे हाती घेता येऊ शकतात, याचाही बैठकीत सविस्तर आढावा घेण्यात आला.
गावनिहाय आवश्यक कामांची माहिती संकलित करून स्थानिक परिस्थितीनुसार रोजगारनिर्मितीच्या उपाययोजनांचे नियोजन करण्यावर भर देण्यात आला. दुष्काळी परिस्थितीत मजुरांना कामासाठी इतरत्र स्थलांतर करावे लागू नये आणि त्यांच्या हाताला स्थानिक पातळीवर रोजगार उपलब्ध व्हावा, यासाठी संबंधित विभागांनी समन्वयाने कार्यवाही करण्याची आवश्यकता व्यक्त करण्यात आली.
गावस्तरीय अधिकाऱ्यांवर महत्त्वाची जबाबदारी
दुष्काळ निवारणाच्या उपाययोजना प्रभावीपणे राबविण्यासाठी गावपातळीवरील अधिकारी आणि कर्मचारी यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. प्रशासन आणि ग्रामीण नागरिक यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा म्हणून या कर्मचाऱ्यांनी आपल्या कार्यक्षेत्रातील वस्तुस्थितीची अचूक माहिती प्रशासनापर्यंत पोहोचविणे आवश्यक आहे.
यावेळी निवासी उपजिल्हाधिकारी विद्याचरण कडवकर यांनी गावस्तरीय नोडल अधिकाऱ्यांना दुष्काळ निवारणाच्या अनुषंगाने सोपविण्यात आलेल्या जबाबदाऱ्यांबाबत मार्गदर्शन केले. ग्राम महसूल अधिकारी, ग्रामपंचायत अधिकारी, कृषी विभागाचे कर्मचारी आणि पोलीस पाटील यांनी आपापल्या कार्यक्षेत्रातील पाणीटंचाई, चाऱ्याची उपलब्धता, शेतीची परिस्थिती आणि रोजगाराच्या गरजांबाबत आवश्यक माहिती संकलित करावी, असे आवाहन करण्यात आले.
दुष्काळ निवारणासाठी काम करताना अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी स्वतःच्या आरोग्याचीही काळजी घ्यावी, असे सांगत त्यांनी जबाबदारीने आणि सजगतेने काम करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले.
ज्योती चौहान आणि जयवंत पाटील यांच्याकडून आढावा
बैठकीत उपविभागीय अधिकारी ज्योती चौहान आणि तहसीलदार जयवंत पाटील यांनी पाणीटंचाई, गावनिहाय माहिती संकलन, चारा लागवड आणि रोजगार हमी योजनेंतर्गत संभाव्य कामांचा आढावा घेतला. संबंधित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना आवश्यक मार्गदर्शन करून दुष्काळ निवारणाच्या दृष्टीने विविध विभागांनी समन्वय राखण्याची गरज व्यक्त केली.
तालुक्यातील प्रत्येक गावाची परिस्थिती वेगवेगळी असल्याने स्थानिक गरजा लक्षात घेऊन उपाययोजना निश्चित करणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे उपलब्ध माहितीच्या आधारे संभाव्य अडचणींचा अंदाज घेऊन आवश्यक नियोजन करण्यावर प्रशासनाचा भर आहे.
निवासी उपजिल्हाधिकारी कडवकर यांच्याकडे दुष्काळ निवारणाची अतिरिक्त जबाबदारी
विशेष म्हणजे, निवासी उपजिल्हाधिकारी विद्याचरण कडवकर हे आपल्या नियमित पदाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळतानाच भूम तालुक्याच्या दुष्काळ निवारणासाठी नोडल अधिकारी म्हणून अतिरिक्त जबाबदारी पार पाडत आहेत. त्यांच्या माध्यमातून तालुक्यातील विविध विभागांमध्ये समन्वय साधून दुष्काळ निवारणाच्या उपाययोजनांना गती देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
संकट तीव्र होण्यापूर्वी उपाययोजनांचे नियोजन
संभाव्य दुष्काळी परिस्थितीची तीव्रता वाढल्यानंतर उपाययोजना करण्याऐवजी पाणी, चारा आणि रोजगाराच्या प्रश्नांवर आतापासूनच नियोजन करण्याची भूमिका भूम तालुका प्रशासनाने घेतली आहे. गावनिहाय परिस्थितीची माहिती संकलित करणे, उपलब्ध संसाधनांचा आढावा घेणे आणि गरजेनुसार उपाययोजनांची आखणी करणे, या बाबींना प्राधान्य दिले जात आहे.
शेतकऱ्यांच्या पिकांचे नुकसान टाळणे, पशुधनासाठी चारा उपलब्धतेचे नियोजन करणे आणि शेतकरी व शेतमजुरांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, ही दुष्काळ निवारणातील प्रमुख आव्हाने आहेत. या सर्व बाबींचा विचार करून प्रशासनाने विविध विभागांना सतर्क राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
एकूणच, संभाव्य दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर भूम तालुका प्रशासनाने पाणीटंचाई निवारण, चारा उपलब्धता आणि रोजगारनिर्मिती या तीन महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर लक्ष केंद्रित केले आहे. प्रशासनाचे हे नियोजन प्रत्यक्षात प्रभावीपणे राबविले गेल्यास ग्रामीण भागातील नागरिक, शेतकरी, शेतमजूर आणि पशुपालकांना संभाव्य दुष्काळाच्या संकटाचा सामना करण्यासाठी मदत होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
