विशेष प्रतिनिधी | धाराशिव:
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगात विद्यार्थ्यांमधील वाढता ‘स्क्रीन टाईम’ ही एक मोठी सामाजिक व शैक्षणिक समस्या बनली आहे. या समस्येवर मात करण्यासाठी आणि ग्रामीण भागात अभ्यासाची सकारात्मक संस्कृती रुजवण्यासाठी धाराशिव जिल्हा परिषदेने ‘आपला जीव धाराशिव – व्हिजन २०३०’ या अभियानांतर्गत ‘संध्याकाळी ७ ते ९ – अभ्यासासाठी दोन तास’ हा अभिनव उपक्रम सुरू केला आहे. सायंकाळी भोंगा वाजवून संपूर्ण गावात मोबाईल व टीव्ही बंद ठेवण्याचे आवाहन करणाऱ्या या उपक्रमाला प्रचंड प्रतिसाद मिळत असून, याचे रूपांतर एका मोठ्या सामाजिक व शैक्षणिक लोकचळवळीत झाले आहे.
उपक्रमाचा मुख्य उद्देश व पार्श्वभूमी
स्मार्टफोन आणि टीव्हीच्या अतिवापरामुळे विद्यार्थ्यांच्या एकाग्रतेवर आणि अभ्यासावर विपरीत परिणाम होत असल्याचे निदर्शनास आले होते. या पार्श्वभूमीवर धाराशिव जिल्हा परिषदेने हा उपक्रम आखला. याचे प्रमुख उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत:
- स्क्रीन टाईम नियंत्रण: मुलांचा टीव्ही आणि मोबाईलचा वापर कमी करणे.
- अभ्यासाची सवय: दैनंदिन जीवनात निश्चित वेळेत अभ्यासाचे नियोजन आणि एकाग्रता वाढवणे.
- कौटुंबिक संवादाला चालना: डिजिटल उपकरणांपासून दूर राहून पालक आणि मुलांमधील संवाद व आपुलकी वाढवणे.
- सकारात्मक वातावरण निर्मिती: गावात अभ्यासासाठी पोषक व शिस्तबद्ध वातावरण तयार करणे.
उपक्रमाचे स्वरूप आणि अंमलबजावणी
धाराशिव जिल्हा परिषदेच्या कार्यक्षेत्रातील ७१२ ग्रामपंचायतींमध्ये हा उपक्रम एकाच वेळी राबवला जात आहे.
- भोंग्याचा इशारा: दररोज सायंकाळी ठीक ७ वाजता गावातील ग्रामपंचायत, मंदिर किंवा शाळेतील भोंगा वाजवला जातो.
- डिजिटल डिटॉक्स: भोंगा वाजताच ग्रामस्थ, पालक आणि विद्यार्थी आपले मोबाईल व टीव्ही बंद करतात.
- पालकांचा सहभाग: पुढील दोन तास (सायंकाळी ७ ते ९) मुले शांततेत अभ्यास करतात, तर पालक स्वयंप्ररणेने त्यांच्याजवळ बसून अभ्यासात मार्गदर्शन करतात किंवा वाचन करतात.
लोकचळवळ आणि सोशल मीडियावरील प्रतिसाद
या मोहिमेला केवळ शाळा किंवा विद्यार्थ्यांपुरते मर्यादित न ठेवता संपूर्ण समाजाने आपलेसे केले आहे.
- सर्व घटकांचा पाठिंबा: ग्रामपंचायती, शिक्षक, सामाजिक संस्था आणि ग्रामस्थांच्या सक्रिय सहभागामुळे या उपक्रमाला मोठी ताकद मिळाली आहे.
- ‘मोबाईलमुक्त क्षण’ सेल्फी: अनेक कुटुंबांनी या दोन तासांच्या कालावधीत अभ्यासाचे व कौटुंबिक संवादाचे क्षण कॅमेऱ्यात टिपून ‘मोबाईलमुक्त क्षण’ या नावाने सोशल मीडियावर सेल्फी व संदेश शेअर केले आहेत, ज्यामुळे इतर गावांनाही प्रेरणा मिळत आहे.
संकल्पना व उद्घाटन
हा उपक्रम धाराशिव जिल्हा परिषद अध्यक्षा सौ. अर्चनाताई राणाजगजितसिंह पाटील यांच्या संकल्पनेतून साकार झाला आहे.
- उद्घाटन: राज्याचे ग्रामविकास मंत्री जयकुमार गोरे यांच्या हस्ते या मोहिमेचा औपचारिक शुभारंभ करण्यात आला.
- प्रमुख उपस्थिती: या प्रसंगी भाजपा आमदार राणाजगजितसिंह पाटील यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते.
- मान्यवर व वक्त्यांनी नमूद केले की, शिक्षणाला सामाजिक पाठिंब्याची जोड दिल्याशिवाय विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास शक्य नाही; आणि धाराशिवने या दिशेने टाकलेले हे पाऊल अत्यंत दिशादर्शक आहे.
राज्यासाठी आदर्श मॉडेल
‘आपला जीव धाराशिव – व्हिजन २०३०’ या व्यापक धोरणाचा भाग असलेला हा प्रयोग अल्पावधीतच अत्यंत यशस्वी ठरला आहे. मुलांच्या अभ्यासातील सुधारणेसोबतच कौटुंबिक मूल्ये जपणे, वेळेचे नियोजन आणि सामाजिक शिस्त रुजवण्यासाठी हे माध्यम प्रभावी ठरत आहे.
धाराशिव जिल्हा परिषदेचे हे ‘शिक्षण लोकचळवळ मॉडेल’ सध्या संपूर्ण महाराष्ट्रात कौतुकाचा विषय ठरले असून, भविष्यात राज्यातील इतर जिल्ह्यांसाठी तसेच देशातील विविध ग्रामीण भागांसाठी हे एक आदर्श व प्रेरणादायी उदाहरण ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
